Досыңмен дос болғанға шаттан,
Досыңмен дұшпан болғаннан сақтан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды достықты қадірлеуге, ал араздыққа жол бермеуге шақырады. Тура мағынасында, досыңмен дос болып, сыйластықты сақтасаң, көңілің жай табады; ал бұрынғы досыңмен жауласып кетсең, өкініш пен қиындық көбейеді. Астарлы мағынасы — адам қарым-қатынасты бұзбай, татулықты ұстап тұруы керек, өйткені достық жоғалса, арадағы сенім де, береке де азаяды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «дос» — тек жолдас адам емес, сенім артатын, сырласатын жақын жан. «Дұшпан» сөзі біреуді жау санау ғана емес, өкпе мен араздықтың белгісі. «Шаттан» дегені — достықтың қуаныш, тыныштық, ішкі риза көңіл сыйлайтынын білдіреді. Ал «сақтан» сөзі — араздықтың алдын алып, сөзге, мінезге, әрекетке абай бол деген ескерту. Яғни бұл жерде қуаныш пен қауіп бір-біріне қарсы қойылып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жұмыс орнында, оқу арасында немесе достар ортасында жиі қолдануға болады. Мысалы, екі сыныптасы ұсақ реніш үшін бір-бірімен сөйлеспей жүрсе, олардың айналасындағы орта да жайсыз болады. Сол кезде үлкендер: «Досыңмен дос болғанға шаттан, досыңмен дұшпан болғаннан сақтан» деп, кешірімге келуге үндейді. Мұның мәні — татулықты сақтау өзіңе де, өзгеге де пайдалы.
Dosyńmen dushpan bolǵannan saqtan.