Досыңмен дос болғанға шаттан,
Досыңмен дұшпан болғаннан сақтан.
«Досыңмен дос болғанға шаттан, Досыңмен дұшпан болғаннан сақтан.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды достықты қадірлеуге, ал араздыққа жол бермеуге шақырады. Тура мағынасында, досыңмен дос болып, сыйластықты сақтасаң, көңілің жай табады; ал бұрынғы досыңмен жауласып кетсең, өкініш пен қиындық көбейеді. Астарлы мағынасы — адам қарым-қатынасты бұзбай, татулықты ұстап тұруы керек, өйткені достық жоғалса, арадағы сенім де, береке де азаяды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «дос» — тек жолдас адам емес, сенім артатын, сырласатын жақын жан. «Дұшпан» сөзі біреуді жау санау ғана емес, өкпе мен араздықтың белгісі. «Шаттан» дегені — достықтың қуаныш, тыныштық, ішкі риза көңіл сыйлайтынын білдіреді. Ал «сақтан» сөзі — араздықтың алдын алып, сөзге, мінезге, әрекетке абай бол деген ескерту. Яғни бұл жерде қуаныш пен қауіп бір-біріне қарсы қойылып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жұмыс орнында, оқу арасында немесе достар ортасында жиі қолдануға болады. Мысалы, екі сыныптасы ұсақ реніш үшін бір-бірімен сөйлеспей жүрсе, олардың айналасындағы орта да жайсыз болады. Сол кезде үлкендер: «Досыңмен дос болғанға шаттан, досыңмен дұшпан болғаннан сақтан» деп, кешірімге келуге үндейді. Мұның мәні — татулықты сақтау өзіңе де, өзгеге де пайдалы.
Dosyńmen dushpan bolǵannan saqtan.