Диқан нанын жейді,
Жалқау арын жейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Диқан еңбектің арқасында өз нәпақасын тауып, адал асына жетеді. Ал жалқау адам еңбек етпегендіктен, өзіне де, айналасына да пайда келтірмей, ақыры арына дақ түсіреді. Мақал тура мағынасында егінші мен жалқауды салыстырса, астарлы мағынада еңбексүйгіштік пен жалқаулықтың айырмасын көрсетеді: еңбек адамды асырайды, ал жалқаулық адамды төмендетеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «диқан» — маңдай терімен күн көретін, жер жыртып, өнім өндіретін еңбек адамының бейнесі. «Нанын жейді» тіркесі оның адал еңбекпен тапқан несібесін білдіреді. Ал «жалқау арын жейді» дегенде арды жеу тура мағынада емес, адамның ұятын, абыройын жоғалтуы меңзеледі. Яғни жалқау кісі еңбектен қашып, бірте-бірте қадір-қасиетінен айрылады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өте өзекті. Мысалы, оқуына салғырт қарап, тапсырмасын үнемі кейінге қалдыратын студент кейін білімінен, мүмкіндігінен ұтылады; ал еңбектеніп, уақытын дұрыс бөлген студент жақсы нәтиже көреді. Мақал жастарды жалқаулықтан сақтап, адал еңбекке баулиды.
Jalqaý aryn jeıdi.