Білімдіден ақыл шығар,
Ақылдан нақыл шығар.

Негізгі мағынасы

Білімді адамнан ақыл шығады, ал ақылдан нақыл туады. Мақал даналықтың туу жолын тізбек етіп көрсетеді: алдымен білім жинау, оқу, көру, үйрену; сол білім ой елегінен өтіп, ақылға айналады; ақыл толысқанда ұрпаққа қалатын қысқа, өнегелі сөз — нақыл туады. Демек ұтымды мақал-мәтел, шешен сөз кездейсоқ шықпайды, оның артында ұзақ ізденіс жатыр. Мақал білімсіз ақыл, ақылсыз нақыл болмайтынын да аңғартады.

Образдар мен теңеулер

Мақал «шығар» етістігін екі рет қайталап, бұлақтан су шыққандай көрініс береді: бір көзден екіншісі, одан үшіншісі ағып шығады. «Ақыл» мен «нақыл» сөздерінің ұйқасы — қазақ мақалдарында жиі кездесетін әдемі жұп, екеуі дыбысы жағынан да, мағынасы жағынан да туыс. Білім, ақыл, нақыл — үш баспалдақ: әрқайсысы алдыңғысынан өсіп шығады. Тізбекті құрылыс тыңдаушыға ретпен ойлауды үйретеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды оқуға, ізденуге шақырғанда, әсіресе мектепте, кітапхана кештерінде, ақын-жазушыларды еске алғанда айтады. Біреудің ұтымды сөзін, терең ойын мақтағанда да жарасады: «бұл бос сөз емес, білімнен шыққан» деген мағынада. Үні — құрмет, кеңес. Мысалы: «Атамның әр сөзі мақал сияқты, өмір бойы кітап оқыған кісі ғой. Білімдіден ақыл шығар, ақылдан нақыл шығар».

Қолданылу жағдаяттары

— Кітапханада оқырмандар кешінде кітапханашы ауыл ақынының өлеңдерін оқып, оның ұзақ ізденісі туралы мақалмен әңгімелейді.
— Ата-аналар жиналысында мұғалім оқудың мәнін түсіндіріп, мақалды тақтаға жазады.
— Тойда ұтымды тілек айтқан қарияның сөзіне риза болған жастар оның көп оқитынын біліп, мақалды айтады.