Белгі болса, жолдан адаспас,
Білімді болса, сөзден жаңылмас.

Негізгі мағынасы

Жол бойында белгі болса, жолаушы адаспайды; адамның білімі болса, ол сөзден жаңылмайды, яғни қате айтпайды, сөзінің жүйесін жоғалтпайды. Мақал білімнің ойға бағдар, тірек болатынын айтады. Білім — көрінбейтін белгі: дау-дамайда, шешім қабылдағанда, ұзақ әңгімеде адамды тура жолда ұстап тұрады. Білімсіз адамның сөзі белгісіз далада жүрген жолаушыдай, қай жаққа кететінін өзі де білмейді.

Образдар мен теңеулер

Белгі — даладағы жолды көрсететін бағдар: тас үйінді, оба, жалғыз ағаш, тау шыңы, ескі мола. Көшпелі жолаушы жұлдызға, жел бағытына, жер бедеріне қарап та жол тапқан, ал белгісі жоқ жазық далада адасу оңай. Жаңылу — шатасу, қателесу, айтқанынан тайып кету. Мақал жол мен сөзді қатар қояды: жолдағы белгі қандай болса, сөздегі білім сондай. Екі жолдың құрылысы бірдей, «адаспас — жаңылмас» сөздері мағына жағынан бір-біріне үндес.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Біреу сөйлегенде шатасып, айтқанынан тайып, дәлелін жоғалтқанда немесе керісінше, білімі терең адам сенімді сөйлегенде айтылады. Үні — мақтау не ой салу. Сынақ, емтихан, баяндама алдында ақыл ретінде жарасады. Мысалы: «Тақырыпты жақсы оқысаң, сұрақтан қорықпайсың. Білімді болса, сөзден жаңылмас».

Қолданылу жағдаяттары

— Шопан баласын жайлауға ертіп келе жатып, жол бойындағы обаны бағдар етіп көрсетеді де, оқудың да осындай белгі екенін мақалмен түсіндіреді.
— Мектептер арасындағы пікірсайысқа баратын оқушыға мұғалімі тарихты жақсы білсе, қарсыласының сұрағынан сасып қалмайтынын айтады.