Басыңа бақ қонарда,
Елден асқан данасың.
Басыңнан бақ тайғанда,
Қалыбыңа барасың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның бағы мен дәулеті бір қалыпта тұрмайтынын білдіреді. Бақ қонған кезде адам өзін өзгеден артық, ақылды, беделді сезінуі мүмкін. Ал бақ тайса, бұрынғы асқақ мінезі басылып, өз болмысына, шынайы қалпына қайта келеді. Астарлы мағынасы — адамның шын қадірі байлықпен не сәттілікпен өлшенбейді, алда-жалда күйі түскенде оның мінезі мен төзімі сыналады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бақ қону» — сәттілік, дәулет, абыройдың келуі. «Бақ тайю» — сол игіліктің кетуі, жағдайдың өзгеруі. «Елден асқан данасың» деген тіркес адам басына бақ қонғанда өзін бәрінен жоғары ұстауын меңзейді. Ал «қалыбыңа барасың» — адамның бұрынғы қарапайым, бастапқы қалпына қайтуын көрсететін бейнелі сөз.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал мансап, ақша, атақ келгенде адамға кішіпейіл болуды ескертеді. Мысалы, қызметі өсіп, сөзі өтімді болған адам өзгелерді менсінбей кетсе, уақыт өте ол лауазымнан түсіп, бәрінің алдындағы шынайы қалпы ашылады. Сондықтан бақ келгенде де, кеткенде де адам өз мінезін сақтауы керек.
Elden asqan danasyń.
Basyńnan baq taıǵanda,
Qalybyńa barasyń.