«Бақыт - қолдың кірі.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бақыт қолдың кірі сияқты: жуса кетеді, жұмыс істесе қайта жұғады. Мұнда бақыт көбіне дәулет, бақ-дәулет мағынасында алынып, оның тұрақсыз, уақытша екені айтылады. Қолдағы кір сияқты байлық та келеді де, кетеді, сондықтан оны жоғалтқанда қайғыға батудың, бар кезде оған табынудың қажеті жоқ. Халықта бұл ой «Мал — қолдың кірі» түрінде кеңірек тараған. Кейде мақалды басқаша да түсінеді: бақыт еңбекпен, қол кірлетумен келеді. Бірақ негізгі мағынасы — дүниенің өткіншілігі.
Образдар мен теңеулер
Қолдың кірі — күнделікті тұрмыстағы ең қарапайым, ең елеусіз нәрсе: ол жұмыс істегенде жұғады, сумен оп-оңай кетеді. Осы елеусіз нәрсеге бақ-дәулетті теңеу адам ең қымбат санайтын нәрсенің құнын әдейі түсіреді. Бейненің екі жағы бар: кір өздігінен кетеді, бірақ еңбек еткен қолға қайта жұғады. Сол себепті мақал бір мезгілде дүниеге байланып қалмауды да, жоғалғанды қайта табуға болатынын да еске салады. Сызықшамен бөлінген қысқа анықтама нақыл сөздің дәстүрлі тұлғасы.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Байлығынан, ақшасынан айырылған адамды жұбатқанда, не дүниеге тым қатты байланған адамға ой салғанда айтылады; үні тыныш, жұбату. Мысалы, ұрланған көлігі үшін күйзеліп отырған ұлына әкесі: «Бақыт — қолдың кірі, өзің аман болсаң, тағы табасың», — дейді. Жақын адамынан айырылған кісіге бұл сөз жараспайды: ол дүние туралы, адам туралы емес.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда қыста мал шығын болып, қайғырып отырған көршісіне қарт мақалды айтып, жаз шыққанда қайта өсіреміз деп жұбатты.
— Базарда тауары өртеніп кеткен саудагерге қасындағы сатушылар қаржы жинап берді, біреуі мақалды айтып көңілін көтерді.