Баланы ақырып үйретпе, ақырын үйрет.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал баланы тәрбиелеуде қатал айқайдың емес, сабырлы, түсінікті, байыпты сөздің тиімді екенін айтады. Тура мағынасы — баланы ұрысып, дауыстап емес, жайлап үйрету. Астарлы мағынасы — адам мінезі жұмсақ ықпалмен, мейіріммен, үлгімен тез қалыптасады; қорқыту мен дөрекілік баланың сенімін төмендетеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ақырып» сөзі — ашулы, өктем, қатты сөйлеудің бейнесі. Ал «ақырын үйрет» тіркесі — сабыр, мейірім, шыдам және дұрыс бағыт беруді білдіреді. Мұнда тәрбиеші мен бала арасындағы қатынасқа нәзік теңеу берілген: білім де, тәрбие де қысыммен емес, ойлылықпен сіңеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе ата-анаға, мұғалімге, жаттықтырушыға керек. Бала қателессе, бірден ұрсып тастау орнына, қатесін түсіндіріп, қайта көрсету пайдалы. Мысалы, үй тапсырмасын орындамаған оқушыға айқайламай, неге кешіккенін сұрап, уақытты қалай жоспарлау керегін бірге талқылау — ақырын үйретудің үлгісі. Осындай тәсіл баланың жауапкершілігін күшейтіп, үйренуге деген ықыласын арттырады.