Балаға өз тіліңмен сөйлеме,
Өз тілімен сөйле.

Негізгі мағынасы

Бұл мақал баламен қарым-қатынаста оның жасына, түсінігіне, ойлау деңгейіне сай сөйлесу керектігін айтады. «Өз тіліңмен сөйлеме» дегені — үлкендердің күрделі, бұйрыққа толы, қатқыл сөзін қолданба деген ескерту. Ал «Өз тілімен сөйле» дегені — баланың қабылдауына жеңіл, қарапайым, жылы сөзбен түсіндіру керек деген астар. Яғни балаға ақылды күшпен емес, түсінікпен, мейіріммен жеткізу қажет.

Образдар мен теңеулер

Мақалдағы «тіл» сөзі тек сөйлеу құралы емес, қарым-қатынас тәсілін білдіреді. «Өз тілің» — ересектердің қалыптасқан, ауырлау сөз өрнегі; «өз тілі» — баланың нәзік, шынайы әлемі. Мұнда екі әлемді салыстыру бар: үлкеннің тәжірибесі мен баланың аңғал түсінігі. Сол себепті мақал тәрбиенің ең тиімді жолы — баланың жүрегіне жақын тіл табу екенін меңзейді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Қазір бұл мақал ата-анаға, мұғалімге, тәрбиешіге өте керек. Балаға ұзақ ақыл айтқаннан гөрі, қысқа да жылы сөзбен, мысалмен түсіндіру пайдалы. Мысалы, бала ойыншықтарын жинамаса, «Қанша айттым!» деп ұрысудың орнына, «Кәне, бірге жинайық, сонда ойын алаңың әдемі болады» деп айту әсерлі болады.