Асық ойнаған азар,
Доп ойнаған тозар.
Бәрінен де қой бағып,
Құйрық жеген озар.

Негізгі мағынасы

Асық ойнап жүрген бала арықтайды, доп қуалаған баланың киімі мен етігі тозады, ал бәрінен де қой бағып, семіз құйрық жеген адам озып шығады. Бұл — ойынның пайдасыз екенін емес, ойынға салынып, еңбекті ұмытқанның шығынын көрсететін әзіл аралас ақыл. Еңбек адамға тоқшылық та, абырой да береді, ал тек ойынмен жүрген алға баспайды. Мақал ойын мен жұмыстың қатынасын бала түсінетін нақты нәрселер — тамақ, киім, мал арқылы түсіндіреді.

Образдар мен теңеулер

Асық — қойдың тобық сүйегі, одан қазақ балалары түрлі ойын ойнаған; ол ұту-ұтылумен, таласпен бірге жүретін құмар ойын. Доп — киізден не теріден тігілген шар, оны теуіп, қуалап ойнаған. Азу — арықтау, жүдеу; тозу — киім-кешектің ескіруі. Құйрық — қойдың майлы құйрығы, ең тәтті, тойымды ас, оны жеген адам — тоқ, қуатты адам. Мақал төрт жолдан тұрады, ұйқасы азар — тозар — озар етістіктерінде, соңғы озар сөзі алдыңғы екі шығынға жеңісті қарсы қояды.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Ойынға беріліп кеткен баланы малға, үй шаруасына шақырғанда үлкендер әзілмен айтады. Сарыны — күлкілі ақыл, қалжың аралас тәрбие. Бүгінде ұялы телефонға, компьютерлік ойынға салынған балаға айтылатын болды. Мақалды ойын мен спортты мүлде жоққа шығару үшін қолдану асыра сілтеу, ол шектен тыс құмарлықты сынайды. Мысалы: «Тұр енді, асық ойнаған азар, доп ойнаған тозар, бәрінен де қой бағып, құйрық жеген озар».

Қолданылу жағдаяттары

— Жазғы демалыста немересі күні бойы ойынмен жүрген соң, атасы мақалды айтып, оны өзімен бірге жайлауға қой бағуға алып кетті.
— Ауылда кешке балалар доп теуіп жүргенде, шопан әке ұлын шақырып, қозыларды қамауға көмектесуін сұрап, осы мақалмен күлдірді.