«Ашу егестен шығады, Ақыл кеңестен шығады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ашу егестен шығады, ақыл кеңестен шығады дейді. Екі адам бір-біріне қырсығып, ешқайсысы көнбей егесе берсе, ақыры ашу туады. Ал бір-бірін тыңдап, ақылдасып отырса, дұрыс шешім табылады. Мақал ашу мен ақылдың қайдан пайда болатынын көрсетеді: бірінің бастауы — тартыс, екіншісінің бастауы — сабырлы әңгіме. Сөйтіп мақал адамға таңдау қалдырады: дауласу ма, әлде ақылдасу ма.
Образдар мен теңеулер
«Егес» — қасарысып, бір-біріне жол бермей таласу. «Кеңес» — ақылдасу, бас қосып ойласу. Қазақ ауылында маңызды іс — көш, қыз ұзату, жер бөлісу — үлкендердің кеңесімен шешілген, ал егескен жерде ағайын арасына жік түскен. Мақалда «егестен» мен «кеңестен» ұйқасады, «шығады» етістігі қайталанады. Ашу мен ақыл бұлақтан шығатын судай берілген: әрқайсысының өз бастауы бар.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды дауласып жатқандарды тоқтатып, ақылдасуға шақырғанда айтады. Отбасындағы, көршілер арасындағы талас-тартыста, жиналыстарда жиі қолданылады. Интонациясы — татуластыратын, сабырлы. Біреу әділ талап қойып тұрғанда, оны «егеспе» деп тоқтату үшін айтылса, әділетсіз болады. Мысалы: «Айқайламай, отырып сөйлесейік. Ашу егестен шығады, ақыл кеңестен шығады».
Қолданылу жағдаяттары
— Екі көрші арық суы үшін таласып жатқанда, ауыл ақсақалы оларды үйіне шақырып, шай үстінде кеңесуге отырғызады.
— Ағайынды екі жігіт әкесінен қалған үйді бөле алмай жүргенде, апалары бәрін бір дастарқанға жинайды.
— Волейбол командасы ойын ортасында бір-біріне ренжіп, ұпай жоғалтқанда, капитан үзілісте бәрін ортаға шақырады.
Aqyl keńesten shyǵady.