Ақылды мен ақылды,
Ақыл жәйін кеңесер;
Ақылсыз бен ақылсыз
Ақыл таппай егесер.

Негізгі мағынасы

Екі ақылды кездессе, ақылдың жайын кеңеседі, яғни іс туралы байыпты ақылдасады. Екі ақылсыз кездессе, ақыл таппай, бос таласады. Мақал әңгіменің сапасы әңгімелесушілердің ақылына байланысты екенін айтады. Ақылды адамдар келіспесе де, бір-бірінің пікірін тыңдап, ортақ шешімге жетеді. Ақылсыздар шешімге келмек түгілі, не туралы сөйлесіп отырғанын да ұмытып, тек жеңу үшін таласады. Сонымен қатар мақал ортаңды таңдауға кеңес береді: кіммен сөйлессең, сондай жеміс аласың.

Образдар мен теңеулер

Мақал төрт жолдан тұратын шағын өлең сияқты: алғашқы екі жолы мен соңғы екі жолы бір қалыппен құрылған. «Ақылды мен ақылды», «ақылсыз бен ақылсыз» деген қайталау екі адамның бетпе-бет кездесуін көз алдыңа әкеледі. «Кеңесер» мен «егесер» сөздері ұйқасады әрі мағынасы жағынан қарама-қарсы: бірі бас қосып ойласу, бірі қасарысып таласу. «Жәйін» — қазіргі жазуда «жайын», яғни мән-жайын. «Ақыл» түбірінің бір мақалда алты рет айтылуы бүкіл ойдың өзегін айқындайды.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды мағынасыз дау-дамайды тоқтатқанда немесе екі білікті адамның сындарлы әңгімесін мақтағанда айтады. Кейде өзі де араласып кеткен бос таласты әзілмен тоқтату үшін қолданылады: екеуміз ақылсыз бен ақылсыз болып кеттік қой. Интонациясы — ой салатын, кейде мысқыл. Адамдарды тікелей «ақылсыз» деп атау ренжітуі мүмкін. Мысалы: «Екі шебер бір сағатта шешті. Ақылды мен ақылды ақыл жайын кеңесер деген осы».

Қолданылу жағдаяттары

— Екі қарт қыстаудың шабындығын бөлісу туралы шай үстінде асықпай сөйлесіп, ымыраға келеді.
— Стадион шетінде екі жанкүйер қай команданың мықты екенін таласып, бір-бірінің сөзін тыңдамай, айқайға басады.
— Апалы-сіңлілі екеуі той дастарқанын қалай жасау керегін сабырмен ақылдасып, жоспар құрады.