Халық туралы 364
Халық туралы мақал-мәтелдер ел бірлігі, намыс, салт-дәстүр мен ортақ мінезді қысқа да нұсқа жеткізеді.
364
Мақал-мәтел
113K
Қаралым
310
Орташа
Сұрыптау:
Өсер халықтың арманы көп,
Өшер халықтың жанжалы көп.
Өшер халықтың жанжалы көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал халықтың болашағы мен рухани күйін салыстырып тұр. Өсетін, алға басатын елдің арманы көп...
Жолбарыстың артында тері,
Батырдың артында елі қалады.
Батырдың артында елі қалады.
**Негізгі мағынасы** Жолбарыс өлсе, артында оның терісі қалады; ал батыр елін қорғап, халық жадында аты мен ісі қалады....
Екі жақсы таққа таласса,
Ортада қу тойынар.
Ортада қу тойынар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — екі жақсы, яғни екі беделді не қабілетті адам билікке, орынға немесе б...
Молалы жерде көл болар,
Көлді жерде ел болар.
Көлді жерде ел болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мол, құнарлы, берекелі жерде тіршілік те көркейетінін білдіреді. Тура мағынасы бойынша, с...
Қаңлыдан өзге хан болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — Қаңлы елінен шыққан адам ғана хан бола алады деген сөз. Астарлы мағына...
Ел ділімен танылмақ.
**Негізгі мағынасы** Ел ділімен танылмақ дегеніміз — әр халықтың шынайы болмысы, мінезі, тәрбиесі мен өмір сүру салты он...
Жеткіншектен айырылған,
Жер таянбай тұрмайды.
Жер таянбай тұрмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жас өскін, жеткіншек үзілсе, жердің өзі де таянышсыз қалғандай болады....
Сайда саны көптің
Қырда жаны көп.
Қырда жаны көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көптің күші мен қадірін айтады. Тура мағынасында сайда да, қырда да адам көп болса, тірші...
Қазы - хан қасында,
Қараша - жар басында.
Қараша - жар басында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қоғамдағы теңсіздікті, ел ішіндегі орын-орынды білдіреді. Тура мағынасында қазы ханның қа...
Беліңнің мықтысы бір басыңа,
Еліңнің мықтысы бір ғасырға.
Еліңнің мықтысы бір ғасырға.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жеке күші мен елдің күшін салыстырып тұр. Белі мықты адам өз тіршілігін өзі көтер...
Қонақ болса, мен болдым,
Қонақ тойса, мен тойдым.
Қонақ тойса, мен тойдым.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қонақты өзіңдей көріп, оның қамын ойлау керек екенін білдіреді. Үйге келген адамды риза е...
Көп - дәнекер, көлді де бекітер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көпшілік болып жиналған күш дәнекер сияқты берік байланыс жасайды, тіп...
Белің бүгілсе де, елің бүгілмесін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның белі, яғни тән күші әлсіресе де, елі, жұрты әлсіремесін деген...
Үйірлі құлан айғырсыз болмайды.
**Негізгі мағынасы** Үйірлі құлан айғырсыз болмайды деген мақалдың тура мағынасы — жабайы құланның бір үйір болып жүруі...
Жаман ердің қайғысы,
Өз отының қасында;
Жақсы ердің қайғысы,
Ауылының басында.
Өз отының қасында;
Жақсы ердің қайғысы,
Ауылының басында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ердің мінезі мен елге, жұртқа деген жауапкершілігін салыстырады. Жаман адам өз басының, ө...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді.
**Негізгі мағынасы** Бір адамның еңбегі мен жасаған игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында бір кісі...
Жеті атасын білмеген - жетесіз.
**Негізгі мағынасы** Жеті атасын білмеген адамды халық «жетесіз» деп сынайды. Мұндағы тура мағынасы — өз тегін, ата-баба...
Төртеу түгел болса - алар,
Алтау ала болса - алдырар.
Алтау ала болса - алдырар.
**Негізгі мағынасы** Төрт адам түгел, яғни ауызбірлікте, тату әрі бір мақсатта болса, кез келген істі жеңіп, нәтижеге же...
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алты адам алауыз болып, бір-бірімен келіспесе, ауыздағы дайын несібе д...
«Халық туралы» мақал-мәтелдер – елдің рухын, бірлік пен ынтымақтың қадірін, жұрттың мінез-құлқы мен ортақ жауапкершілігін бейнелейтін нақыл сөздер топтамасы. Бұл санатта көптің күші, қауымның абыройы, татулық пен тәртіп секілді ұғымдар ұрпаққа өнеге болып айтылады.
Мұндағы мақалдар халықтың өмір тәжірибесінен туған: ел басқару, ағайын арасы, қоғамдық келісім, әділдік пен намыс мәселелерін астарлап жеткізеді. Оқырман бұл бөлімнен ұлттық дүниетанымды танып, қоғамға пайдалы ойды қысқа сөйлеммен түйіндеуге көмектесетін сөз маржанын табады.
Мұндағы мақалдар халықтың өмір тәжірибесінен туған: ел басқару, ағайын арасы, қоғамдық келісім, әділдік пен намыс мәселелерін астарлап жеткізеді. Оқырман бұл бөлімнен ұлттық дүниетанымды танып, қоғамға пайдалы ойды қысқа сөйлеммен түйіндеуге көмектесетін сөз маржанын табады.