Қонақ болса, мен болдым,
Қонақ тойса, мен тойдым.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонақты өзіңдей көріп, оның қамын ойлау керек екенін білдіреді. Үйге келген адамды риза ету — үй иесінің де мерейін өсіреді. Яғни қонақтың тоқ, көңілінің жайлы болуы қонақ күткен адамға да қуаныш пен абырой әкеледі. Мұнда қонақжайлылықтың мәні ғана емес, адамгершілік пен кең пейіл де көрінеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «мен болдым», «мен тойдым» деген сөздер қонақ пен үй иесінің арасына шекара қоймай, екеуін бір ниетке біріктіреді. Қонақтың тойғаны — тек ас ішіп қана қою емес, сый-құрметке бөленіп, көңілі толуы. Ал үй иесінің тойғаны — қонағын дұрыс күтіп, парызын өтегендегі ішкі қанағат, ризашылық. Сондықтан бұл жерде тойу — материалдық қана емес, рухани тоқмейіл күйдің де белгісі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда да бұл мақал үйге келген досыңды, туысыңды, әріптесіңді құрметпен қарсы алуды еске салады. Мысалы, алыстан келген қонаққа шын көңілмен дастарқан жайып, жайлы жағдай жасасаң, оның разылығы өзіңнің де көңіліңді көтереді. Бұл — қазақтың қонақ күту мәдениетінің әлі де өміршең екенін көрсететін нақыл.
Qonaq toısa, men toıdym.