Би - шешендік туралы 222
Би-шешендік туралы мақал-мәтелдер әділдік, тапқыр сөз және елдік өнегені дәріптейді.
222
Мақал-мәтел
49.6K
Қаралым
223
Орташа
Сұрыптау:
Төренің иті төрде үреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік иесіне, мансапты адамға жақын жүргендердің даусы да, ісі де өзгеден биік көрінетіні...
Ханға - хандық, биге - билік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр адамға өз орны, өз міндеті лайық дегенді білдіреді. Тура мағынасында ханға ел басқару,...
Бектен белгі белге медет.
**Негізгі мағынасы** «Бектен белгі белге медет» деген мақалдың астарында ел ішіндегі беделді, сөзі өтімді адамның берге...
Әділ биде әзіл жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Әділ биде әзіл жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — би даулы істі қарағанда қалжыңға, жеңіл сөзге...
Қыдырып ішкен көженің қиюы жоқ,
Қыдырып айтқан биліктің керегі жоқ.
Қыдырып айтқан биліктің керегі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қыдырып, бейберекет ішілген көженің дәмі мен реті болмайды; сол сияқты...
Дауды да, жауды да ақыл жеңеді.
**Негізгі мағынасы** Даулы мәселені де, сыртқы жауды да күшпен емес, ақылмен, сабырмен, дұрыс оймен жеңуге болады. Бұл м...
«Шөк!» десе, түйе де шөгеді.
**Негізгі мағынасы** «Шөк!» десе, түйе де шөгеді» деген мақал сөздің ықпалы мен бұйрықтың күшін білдіреді. Тура мағынас...
Аллаға жағайын десең , азаның болсын ,
Қазыға жағайын десең , қазаның болсын.
Қазыға жағайын десең , қазаның болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуге ұнау, көңілін табу үшін белгілі бір нәрсең болуы керек деген о...
Өзі жаман туған шешесінен көреді,
Дау айта алмаған төрешіден көреді.
Дау айта алмаған төрешіден көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз мінін түзеп, қателігін мойындаудың орнына, кінәні сырттан іздейтінін әшкерелейді....
Әділ кісіге әркім-ақ бажа.
**Негізгі мағынасы** «Әділ кісіге әркім-ақ бажа» деген мақал әділ, турашыл адамның бәріне бірдей жағымды болатынын білд...
Бай бастас, батыр құлақтас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бай адам өзімен деңгейлес, дәулетті кісімен араласады, батыр да өзіне с...
Екі жеп, биге шыққан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал пайдакүнем, айлакер адамды әжуалайды. Тура мағынасында «екі рет пайда көріп, соның арқасы...
Ханды кім сөкпейді?
**Негізгі мағынасы** «Ханды кім сөкпейді?» деген мақалдың тура мағынасы — хан деген ел басқаратын биік тұлғаны кімнің бо...
Барымта қайтыс болмай,
Дау айтыс болмайды.
Дау айтыс болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ішіндегі дау-дамай мен тартыс күшпен, өшпенділікпен тоқтамайтынын меңзейді. Тура мағын...
Бидің жолы - ақ, судың жолы - сара.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бидің жүретін жолы ақ, яғни таза әрі ашық; судың жолы сара, яғни өз арн...
Ең көп оқылған
Елдестірмек - елшіден,
Жауластырмақ - жаушыдан.
Жауластырмақ - жаушыдан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ел арасындағы татулықты орнату да, араздықты күшейту де хабар жеткізуш...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Би екеу болса, дау төртеу болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істі екі би қатар қарап, әрқайсысы өз айтқанын дұрыс көрсе, дау о...
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді қор...
Киіз кімдікі болса, білек сонікі,
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — киіз кімнің меншігі болса, оны көтеріп, пайдалану да соған тиесілі; ау...
Бұл санатқа би мен шешеннің болмысын, сөз құдіретін, әділ биліктің өлшемін танытатын қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Би — дау-дамайды бітіммен шешкен, елдің ынтымағын ойлаған төре; шешен — ойды ұтқыр жеткізіп, жұртты бірлікке бастаған сөз зергері. Сондықтан бұл тақырыптағы нақылдар ақыл, парасат, дәлел мен жауапкершілікті алға шығарады.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.