Өзі жаман туған шешесінен көреді,
Дау айта алмаған төрешіден көреді.
«Өзі жаман туған шешесінен көреді, Дау айта алмаған төрешіде…» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Өзі жаман болып туған адам кінәні өзін тапқан шешесінен көреді, дауын дұрыс айта алмаған адам ұтылғанын төрешіден көреді. Мақал өз кемшілігін мойындамай, кінәні басқаға аударатын мінезді сынайды. Даудағы жеңіліс көбіне дәлелдің әлсіздігінен, сөздің орнына айтылмағанынан болады, бірақ ұтылған адам төрешіні әділетсіз деп жариялауға асығады. Сол сияқты өз мінезінің кемшілігін ата-анасына, тағдырға жабатын адам да бар.
Образдар мен теңеулер
Екі жолда «көреді» етістігі қайталанады: көру мұнда кінәлау, бір нәрсені біреуден деп білу. Шеше — ең жақын, ең кінәсіз адам, оған кінә артудың өзі адамның қаншалықты әділетсіз бола алатынын көрсетеді. Төреші — дауды шешуші, ұтылған жақтың ашуы әдетте соған түседі. «Шешесінен» мен «төрешіден» сөздері жол соңында үндесіп, екі жағдайды бір қатарға қояды.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды өз қателігін басқаға жапқан адамға айтады: емтиханда құлаған соң мұғалімді, жарыста ұтылған соң төрешіні, ісі сәтсіз болғанда ата-анасын кінәлайтынға. Сын әрі мысқыл реңкімен айтылады. Шын мәнінде әділетсіздікке ұшыраған адамға айту орынсыз. Мысалы: «Дайындалмадың, енді комиссия кінәлі ме? Дау айта алмаған төрешіден көреді».
Қолданылу жағдаяттары
— Аудандық күрестен жеңіліп келген жігіт төрешіні кінәлай бергенде, жаттықтырушысы «Дау айта алмаған төрешіден көреді» деп, оның қателерін бір-бірлеп көрсетеді.
— Ісі сәтсіз болып, бәрін ата-анасының тәрбиесінен көрген ағасына інісі мақалдың бірінші жолын айтып, алдымен өзіне қарауды сұрайды.
Daý aıta almaǵan tóreshiden kóredi.