Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
347.7K
Қаралым
225
Орташа
Сұрыптау:
Лашығы жоқ орданы аңсайды,
Желері жоқ жорғаны аңсайды.
Желері жоқ жорғаны аңсайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамда бардың қадірі көбіне қолынан кеткенде немесе өзінде жоқ нәрсеге қызыққанда білінет...
Екі сөйлеу - өлімнің қара басы.
**Негізгі мағынасы** «Екі сөйлеу» — бір сөзінде тұрмай, айтқанын қайта өзгерту, уәдесіне берік болмау дегенді білдіреді...
Қырдағы қырғауылды қырамын деп,
Үйдегі тазыңнан айырылып қалма.
Үйдегі тазыңнан айырылып қалма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға қолдағы барды бағалап, пайдасыз тәуекелге ұрынбауды ескертеді. Тура мағынасында: қ...
«Бақ» десең де, «шақ» десең де жейді арыстан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — арыстанның не «бақ» деп, не «шақ» деп атағанға қарамай, бәрібір жей бе...
Қабырғалы қара нар,
Қабырғасын сөксең, бақ етпес.
Қабырғасын сөксең, бақ етпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға да, мықты тұлғаға да қатысты айтылады. «Қабырғалы қара нар» — жүгі ауыр болса да,...
Түлкі өз құйрығын куәлікке тартады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз пайдасына қарай сөзді бұрып, өз ісін өзі ақтауға тырысатынын білдіреді. Тура мағы...
Мұзға сүйенбе, жауға сыйынба.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әлсіз, тұрақсыз нәрсеге арқа сүйемеуге шақырады. Мұз қалай тез еріп, сенімсіз болс...
Кергенсіз дегенге ашуланба,
Көрмей білмейсің.
Көрмей білмейсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам туралы бірден үкім шығармауға, сыртқы сөзге еріп ашуға булықпауға шақырады. Біреуді...
Кесірлімен керіспе,
Керме иықпен егеспе.
Керме иықпен егеспе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кесірлі, қыңыр, ызақор кісімен орынсыз сөз таластырмауды ескертеді. Мұндай...
Қырсыз шілдеде жаурап,
Тойда аштан өледі.
Тойда аштан өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай бір қарағанда әсірелеу сияқты көрінгенімен, астарында адамға икемсіздік, салақтық...
Жаман тумай жатып шөгеді,
Жанбай жатып сөнеді.
Жанбай жатып сөнеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ерте жасынан-ақ жігерсіз, ынтасыз, бастама көтермейтін адамды сынайды. Тура мағынасында «...
Дабысына табысы сай.
**Негізгі мағынасы** Дабысына табысы сай деген мақал адамның сөзі, даңқы, уәдесі не көрсеткен бейнесі оның шынайы ісімен...
Иттің мойынына алтын қарғы тақсаң да,
Боқ жеуін қоймас.
Боқ жеуін қоймас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы әшекей, сый-құрмет немесе жақсы жағдай адамның болмысын бірден өзгерте алмайтынын...
Жақсы екен деп жүрерсің,
Күнің түскенде білерсің.
Күнің түскенде білерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсе немесе бір адам сырт көзге жақсы көрінуі мүмкін, бірақ оның...
Алданған алмай тұрып сенбейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір рет алданып қалған адам келесіде бірден сене қоймайды. Астарлы мағы...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.