Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
476.6K
Қаралым
309
Орташа
Сұрыптау:
Тентек өзін дәу санайды,
Жантақ өзін бау санайды.
Жантақ өзін бау санайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өзін-өзі асыра бағалайтын, мінезі тентек немесе ақылы таяз адам туралы айтады. Тура мағын...
Иттің атасы жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Иттің атасы жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — иттің белгілі бір әкесі, тегін дәлелдеп айту қиын...
Ақыл қалмас қашқанда,
Дегбір қалмас сасқанда.
Дегбір қалмас сасқанда.
**Негізгі мағынасы** Ақыл қалмас қашқанда, дегбір қалмас сасқанда дегені — адам қатты қорыққанда, абдырап сасқанда дұрыс...
Ит баласы - сүйгінші,
Тұра бара құсқыншы.
Тұра бара құсқыншы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның, әсіресе тектен-текке ырза болып тұра алмайтын, құбылмалы мінезін әжуамен білдіре...
Пісте қабығы шөңге болмайды,
Сары шақа теңге болмайды.
Сары шақа теңге болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы көрінісі ұқсас, бірақ шын мәнінде құны мен қасиеті тең емес екі нәрсені салыстырад...
Өзінің қисықтығын білмей,
Өзгенің түзулігін білмейді.
Өзгенің түзулігін білмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз мінін, кемшілігін аңғармай тұрып, өзгенің жақсы қасиетін де дұрыс бағалай алма...
Күнде сызат жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күн сайын бір жерден сызат, жарықшақ табыла бермейді. Астарлы мағынасы...
Сиырға ер жараспас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында: сиырға ер салынбайды, өйткені ер — атқа арналған жабдық. Астарлы мағына...
Бұлбұлдан шешен құс жоқ,
Бармақтай-ақ қарасы.
Оқтан жылдам ажал жоқ,
Тырнақтай-ақ жарасы.
Бармақтай-ақ қарасы.
Оқтан жылдам ажал жоқ,
Тырнақтай-ақ жарасы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сыртқы сұлулықтың да, қауіпті нәрсенің де шағын көрініп, бірақ әсері зор болатынын...
Жаза баспас қадам жоқ,
Жаңылмайтын адам жоқ.
Жаңылмайтын адам жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам баласының бәрі де қателесетінін айтады. Тура мағынада адам жүргенде сүрініп-жығылуы...
Етікшіден құлаш қаш,
Бізі тиер көзіңе,
Тілі тиер өзіңе.
Бізі тиер көзіңе,
Тілі тиер өзіңе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз ісінің иесінен аулақ жүрген дұрыс екенін ескертеді. Етікші етік тігеді, бірақ о...
Есебін тапқан жігітке,
Ердің құны сөз емес.
Ердің құны сөз емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — істің есебін, жөн-жосығын, ыңғайын тапқан жігітке үлкен құн төлеу де...
Боқшасында боғы жоқ,
Қызының атын Маржанбике қойыпты.
Қызының атын Маржанбике қойыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сән көрсетіп, іші бос адамды әжуалайды. Тура мағынасында: боқшасында ештеңесі жоқ...
Көкіректе ақыл болмаса,
Көз - шалбардың жыртығы.
Көз - шалбардың жыртығы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамда ішкі ой, парасат, ақыл болмаса, сыртқы көріністің де, көздің бар-жоғының да пайдас...
Қорқақ пен қорқақ қорықпай көріседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — екі қорқақ адам бір-бірінен именбей, қауіп жоқ жерде еркін кездеседі д...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.