Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
348.5K
Қаралым
226
Орташа
Сұрыптау:
Құзда қар ерімес.
**Негізгі мағынасы** «Құзда қар ерімес» деген мақалдың тура мағынасы — биік, қия, күн көзі аз түсетін құз жартаста қар...
Жақсы жатырқамайды,
Аңқау аңдамайды,
Әңгүдік тыңдамайды.
Аңқау аңдамайды,
Әңгүдік тыңдамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның мінезін үш қырынан салыстырады. Жақсы адам жатырқамайды, яғни бөтенсімей, кісіге...
Баста ақыл болмаса,
Көз - бөстектің жыртығы.
Көз - бөстектің жыртығы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның басындағы ақылдың қадірін айтады. Егер адамда ой, парасат, дұрыс бағыт болмаса,...
Тұлпарды алтын тағамен тағаласа,
Есек емексіп аяғын көтереді.
Есек емексіп аяғын көтереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тұлпардың аяғына алтын тағасы тағылса да, ол сол күйі тұлпар болып қала...
Көзі көктің былшылдаған сөзі көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп сөйлеп, бірақ сөзі мәнсіз, дәлелсіз, бос болатын адамды меңзейді. Тура мағынасында «к...
Қабаған ит қайыр байлайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қабаған, яғни адамға шабатын иттің мойнына қайыр, шынжыр тағып байлау...
Есекке күміс ер жараспас.
**Негізгі мағынасы** «Есекке күміс ер жараспас» мақалы сыртқы сән мен жылтырдың бәріне бірдей үйлесе бермейтінін білдір...
Иттің табаны қышыса, керуенге ереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — табаны қышыған ит тыныш отырмай, қозғалыс іздеп керуенге ілеседі. Аста...
Тым биік болма,
Құлап сүйегің сынады.
Тым аласа болма,
Төбеңе әркім шығады.
Құлап сүйегің сынады.
Тым аласа болма,
Төбеңе әркім шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға шектен шықпай, орта жолды ұстануды үйретеді. Тура мағынада «тым биік болсаң құлайс...
Ақымақтың аңқаулықпен дос,
Жаңғалақтық жалқаулықпен дос.
Жаңғалақтық жалқаулықпен дос.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы теріс мінездер бір-бірімен қабысып, бірін-бірі күшейтетінін айтады. Ақымақ...
Көнектей басқа шүмектей тілің жау.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің орынсыз, шектен тыс, ащы айтылғанын сынайды. Тура мағынада адамның басы үлкен бір...
Өзімде жоқ көтен боғымен піссін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өзінде жоқ нәрсені немесе пайдасы жоқ, орынсыз істі қалап, соған үміт арту мағынасын бере...
Абырой - ердің қанаты,
Ақыл - ойдың суаты.
Ақыл - ойдың суаты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер адам үшін абыройдың орны ерекше екенін, ал ақыл адамның ішкі дүниесін нәрлендіріп, дұр...
Есектің түбіне «пия, пия» жетер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуді бос сөзбен, айқаймен не ұсақ-үйірмелі өктемдікпен өз айтқанына көндіремін деу — б...
Аяғы боқта, төбесі көкте.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда адамды не нәрсені екі ұшты, үйлесімсіз күйде көрсетеді: аяғы төменде, к...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.