Ағайын туралы 251
Ағайын туралы мақал-мәтелдер туыстықтың қадірін, бірліктің күшін, сыйластық пен татулықты дәріптейді.
251
Мақал-мәтел
95.4K
Қаралым
380
Орташа
Сұрыптау:
Ағасы бардың жағасы бар,
Інісі бардың тынысы бар.
Інісі бардың тынысы бар.
Негізгі мағынасы Ағасы бар адам қорғансыз емес, сүйенер тірегі, ақыл сұрайтын үлкені болады. «Жағасы бар» деу — біреуге…
Ата-ананың қадірін,
Балалы болғанда білерсің.
Ағайынның қадірін,
Жалалы болғанда білерсің.
Балалы болғанда білерсің.
Ағайынның қадірін,
Жалалы болғанда білерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ана мен ағайынның шын қадірі адам басына іс түскенде, өмірдің ауыртпалығын көргенде анық…
Жеті атасын білмеген - жетесіз.
Негізгі мағынасы Жеті атасын білмеген адамды халық «жетесіз» деп сынайды. Мұндағы тура мағынасы — өз тегін…
Жолы болар жігіттің,
Жеңгесі шығар алдынан.
Жеңгесі шығар алдынан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жолы оңға басатын, ісі сәтті жігіттің алдынан жеңгесі шығып, жолын ашып…
Жаман ағайын
бар болса, көре алмайды,
жоқ болса, бере алмайды.
бар болса, көре алмайды,
жоқ болса, бере алмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстың бәрі бірдей жақсы болмайтынын ескертеді. Ағайынның жаманы бар болса, бауырының…
Бас жарылса, бөрік ішінде,
Қол сынса, жең ішінде.
Қол сынса, жең ішінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқа шыққан дауды, кемшілік пен жараны өз үйіңнің, өз ортаңның ішінде шеш дегенді…
Құданың құдасы - құнан қойдың сорпасы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал құдалықтың да өз сатылары, өз жақындығы бар екенін аңғартады. Тура мағынасында алыстау…
Өзбек - өз ағам, сарт - садағам.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көрші халықпен жақындық, сыйластық және туыстыққа жақын құрмет сезімін білдіреді. Тура…
Алты аға бірігіп әке болмас,
Жеті жеңге бірігіп ана болмас.
Жеті жеңге бірігіп ана болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстықтың қадірін терең ұқтырады. Тура мағынасында алты аға жиналса да, бір әкенің орнын…
Бөлем,
бөлем үшін өлем.
бөлем үшін өлем.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстықтың, әсіресе бөле арасындағы жақындықтың өте қымбат екенін білдіреді. Тура мағынасы…
"Сіз", "біз' деген жылы сөз, ағайынға жарасар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адаммен қарым-қатынаста ізетті, сыпайы сөйлеудің маңызын білдіреді. «Сіз», «біз» деген…
Ағаның үйі - ақ мешіт.
Негізгі мағынасы Ағаның үйі – іні-қарындас үшін құтты, қадірлі, паналы орын. Мұнда тек «аға» деген туыстық атау емес…
Төркіні жақынның төсегі жиылмас.
Негізгі мағынасы Төркіні жақын адам төркін жұртына жиі қатынап, көңілі ауып жүретіндіктен, өз үйінде ұзақ аялдамай…
Нағашы жұрт
жақсылығыңа сүйінеді,
жамандығыңа күйінеді.
әрқашан тілеуіңді тілейді,
тілеуқорлық ниеті билейді.
жақсылығыңа сүйінеді,
жамандығыңа күйінеді.
әрқашан тілеуіңді тілейді,
тілеуқорлық ниеті билейді.
Негізгі мағынасы Нағашы жұрт — жиенге әрдайым мейіріммен қарайтын, қуанышын бөлісіп, қайғысына ортақтасатын жақын туыс…
Жақыныңды жаттай сыйла,
Жат жанынан түңілсін.
Жат жанынан түңілсін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өз жақынын, туысы мен танысын жат адамнан кем көрмей, бар ықыласпен сыйлауды…
Ағадан - ақыл, атадан - нақыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің ақылы мен өмірлік тәжірибесінің құнды екенін айтады. Тура мағынасында ағадан ақыл…
Алыс жермен құда болсаң,
Түйе-түйе ас келер;
Жақын жермен құда болсаң,
Түйе-түйе сөз келер.
Түйе-түйе ас келер;
Жақын жермен құда болсаң,
Түйе-түйе сөз келер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал құдалықтың да жақындық пен қашықтыққа қарай әртүрлі нәтиже беретінін аңғартады. Алыс жермен…
Жиеннің назары жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жиеннің назары, яғни көңілі мен талабына бейжай қарауға болмайтынын аңғартады. Тура…
Көрмесең, білмесең - сарт боласың,
Бармасаң, келмесең - жат боласың.
Бармасаң, келмесең - жат боласың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: егер біреудің жағдайын көрмесең, халін сұрап бармасаң, араласпасаң, ол…
Енесі тепкен құлынның еті ауырмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ене тепкен құлынға соққы қатты тимейді, яғни туған биенің тепкісі құлынға…
Ағайын
бар болсаң, көре алмайды,
жоқ болсаң, бөліп бере алмайды.
жақсы болсаң, күндейді,
жаман болсаң, жүндейді.
бар болсаң, көре алмайды,
жоқ болсаң, бөліп бере алмайды.
жақсы болсаң, күндейді,
жаман болсаң, жүндейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайын-туыстың ара-қатынасындағы адам мінезін шынайы көрсетеді. Тура мағынасында, ағайын бар…
Жасы кіші ініні
Ақылы асса, аға түт.
Жасы үлкен ағаны
Жақсы сыйлап, жаға тұт.
Ақылы асса, аға түт.
Жасы үлкен ағаны
Жақсы сыйлап, жаға тұт.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың түйіні — жастың үлкен-кішісіне қарамай, ақылы мен адамдық қасиеті жоғарыны құрметтеу…
Үш ағайынды жігіттің,
Отарында малы бар.
Екі ағайынды жігіттің
Қотанында талы бар.
Отарында малы бар.
Екі ағайынды жігіттің
Қотанында талы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайынның көптігі мен ынтымағының берекеге бастайтынын білдіреді. Үш ағайынды жігіттің…
Ай көрмесе, ағайын жат,
Жыл көрмесе, жекжат жат.
Жыл көрмесе, жекжат жат.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір-бірін ұзақ уақыт көрмеген ағайын-туыс та, жекжат та алыстап, салқын…
Құданы Құдай қосады,
Досты періште қосады.
Досты періште қосады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал құда-жекжаттықтың, туыстық байланыстардың жай ғана адам таңдауы емес, үлкен тағдырлы, мәнді…
Бөлемісің?
Бөлені көре тұра өлемісің?
Бөлені көре тұра өлемісің?
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайын-туыстың, әсіресе бөле-жиеннің жақындығын қадірлеуді ескертеді. Тура мағынасы…
Қарға тамырлы қазақ.
Негізгі мағынасы «Қарға тамырлы қазақ» деген сөз қазақ халқының бәрі бір-біріне алыс емес, туыс, жекжат, не таныс болып…
Қарына тартпағанның қары сынсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ең алдымен өз туысын, өз жақынын жақтап, соған жанашыр болуы керектігін білдіреді…
Ағайын ала болғанда,
Ауыздағы ас кетер.
Аңдыған дұшпан көбейіп,
Жау қолында бас кетер.
Ауыздағы ас кетер.
Аңдыған дұшпан көбейіп,
Жау қолында бас кетер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайынның, яғни жақын туыс пен ел-жұрттың арасына алауыздық түскенде, береке қашатынын…
Алыстағы ағайыннан,
Қасыңдағы көрші артық.
Қасыңдағы көрші артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстықтың аты болғанымен, күнделікті өмірде жаныңнан табылатын, қолұшын созатын көршінің…
Ағайын мен жекжат арасын,
Майына мінген ат айырады
Немесе оқымаған бата айырады.
Майына мінген ат айырады
Немесе оқымаған бата айырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстар мен құдандалы-жекжаттың арақатынасы кейде өте болмашы нәрседен бұзылатынын…
Ағайынның қызығы - алыс-беріс,
Құдалықтың қызығы - барып-келіс.
Құдалықтың қызығы - барып-келіс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстық пен құдалық қатынастың берік болуы аралас-құралас, алыс-беріс арқылы нығаятынын…
Таста тамыр жоқ,
Төреде бауыр жоқ.
Төреде бауыр жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тас та, төре де туған-туыстың орнын баса алмайды. Астарлы мағынасы: адам…
Немере несін береді?
Етін жеп, сүйегін береді.
Етін жеп, сүйегін береді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: немере ата-әженің етін жеп, сүйегін ғана қалдырады, яғни үлкен кісінің…
Туғанда алтау едік, өле-өле жетеуміз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал туыстықтың беріктігін, бір әулеттен тараған адамдардың өмір жолында көбейіп, ұрпақ арқылы…
Ағайынның азары болса да, безері болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайын-туыстың арасында реніш, өкпе-наз, келіспеушілік болып тұратынын, бірақ соның өзінде…
Құда - Құдайдың аты.
Негізгі мағынасы «Құда - Құдайдың аты» деген мақал құдалықтың қазақ өмірінде өте жоғары, қасиетті байланыс саналатынын…
Жеңім жаман болса да, жағам жақсы;
Өзім жаман болсам да, ағам жақсы.
Өзім жаман болсам да, ағам жақсы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы көрінісі мен ішкі қадірін салыстырады. Киімнің жаманы болса да, жағасының…
Бала болсаң болғандай бол,
Ағайынға қорғандай бол.
Досыңа майыспа,
Қасыңа қайыспа.
Ағайынға қорғандай бол.
Досыңа майыспа,
Қасыңа қайыспа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жас адамға бағыт-бағдар береді: жақсы мінезді, сөзі мен ісі берік, елге сүйеніш болар азамат…
Бауыр шырын, бас тәтті,
Ағайынмен ішкен ас тәтті.
Ағайынмен ішкен ас тәтті.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ағайын-туыспен болған қарым-қатынастың қадірін айтады. Тура мағынасында, бауырдың да, бастың…
Ең көп оқылған
Ағасы бардың жағасы бар,
Інісі бардың тынысы бар.
Інісі бардың тынысы бар.
Негізгі мағынасы Ағасы бар адам қорғансыз емес, сүйенер тірегі, ақыл сұрайтын үлкені болады. «Жағасы бар» деу — біреуге…
Ата-ананың қадірін,
Балалы болғанда білерсің.
Ағайынның қадірін,
Жалалы болғанда білерсің.
Балалы болғанда білерсің.
Ағайынның қадірін,
Жалалы болғанда білерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ана мен ағайынның шын қадірі адам басына іс түскенде, өмірдің ауыртпалығын көргенде анық…
Жеті атасын білмеген - жетесіз.
Негізгі мағынасы Жеті атасын білмеген адамды халық «жетесіз» деп сынайды. Мұндағы тура мағынасы — өз тегін…
Жолы болар жігіттің,
Жеңгесі шығар алдынан.
Жеңгесі шығар алдынан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жолы оңға басатын, ісі сәтті жігіттің алдынан жеңгесі шығып, жолын ашып…
Бас жарылса, бөрік ішінде,
Қол сынса, жең ішінде.
Қол сынса, жең ішінде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқа шыққан дауды, кемшілік пен жараны өз үйіңнің, өз ортаңның ішінде шеш дегенді…
«Ағайын туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың туыстық қатынасқа, бауырмалдыққа және ел ішіндегі ынтымаққа берген бағасын танытатын нақыл сөздер. Бұл топтағы даналық ойлар ағайынның арасы ажырамай, қиын шақта сүйеніш, қуанышта серік болуын насихаттайды.
Мұндағы мақал-мәтелдер жақын-жуықпен тату болудың, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетудің мәнін ашады. Туыстықтың тек қан байланысы емес, ортақ жауапкершілік пен адамгершілік өлшемі екенін еске салып, ұрпақты бірлікке, кешірімге, ынсап пен сыйға тәрбиелейді.
Мұндағы мақал-мәтелдер жақын-жуықпен тату болудың, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетудің мәнін ашады. Туыстықтың тек қан байланысы емес, ортақ жауапкершілік пен адамгершілік өлшемі екенін еске салып, ұрпақты бірлікке, кешірімге, ынсап пен сыйға тәрбиелейді.