Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Жарлының байға тоқтылы қой ақысы кетіпті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тоқтылы қойдың ақысы, яғни бағасы жоғары нәрсе жарлының қолынан кетіп,...
Жортқан озар, жатқан тозар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қозғалыста жүрген, тынымсыз әрекет еткен жан алға шығады, ал жатып алы...
Қожа диуанадан телім сұрар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өз бойында артықшылық, мансап не бедел бар адам кейде соған сай емес, төмендеу, кедейлеу...
Жаман сиыр өрешіл.
**Негізгі мағынасы** Жаман сиыр өрешіл деген мақалдың тура мағынасы — мінезі жуас, пайдасы аз, тіпті жаман сиырдың өзі д...
Долы кісі бұтына сиеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашуланшақ, ызақор адамның өз мінезінің кесірінен абыройсыз күйге түсетінін білдіреді. Тур...
Мақтанған мастан бетер.
**Негізгі мағынасы** «Мақтанған мастан бетер» деген мақал орынсыз кеуде соғу, асыра сөйлеу адамды абыройға жеткізбейтін...
Саудагер алдымен досын алдайды,
Өзгелерін сосын алдайды.
Өзгелерін сосын алдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал саудадағы адалдықтың әлсіреуін сынайды. Тура мағынасында, саудагер ең алдымен өзіне жақын...
Құмсыз шөл, ұрысыз ел болмайды.
**Негізгі мағынасы** Құмсыз шөл болмайтыны сияқты, ұрысыз ел де болмайды деген сөз. Бұл мақалдың тура мағынасы — қай жер...
Жетім бала секілді жездем пақыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — «жетім бала сияқты өте қорғансыз, жәрдемсіз» дегенге саяды. Астарлы ма...
Аңқау қонақ үй иесін сыйлайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қонақ үй иесінің көңілін табуға тырысады, ал аңқау, яғни көп нәрсені а...
Қартайған түйе кетеген келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қартайған адам не жануар бұрынғыдай қуатты, ширақ бола алмайтынын астарлап айтады. Тура м...
Малдың жатар орны - жарым құрсақ.
**Негізгі мағынасы** Мақалдың тура мағынасы: малдың қонатын, тынығатын орны дұрыс болса, ол тоңбайды, шөлдемейді, аман с...
Мен де едім сендей ,
Сен де боларсың мендей .
Сен де боларсың мендей .
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өмірінің өткіншілігін, жас пен кәрінің, бүгінгі күшті мен ертеңгі әлсіздің орнын алм...
Не, еріншек өледі,
Не, көңілшек өледі.
Не, көңілшек өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды екі түрлі әлсіздіктен сақтандырады: еріншектік пен орынсыз көңілшектік. Тура мағын...
Құр сүйекті ит те қаузамайды.
**Негізгі мағынасы** Құр сүйекке иттің де жақындамай, оны кемірмейтіні сияқты, дәмі де, пайдасы да жоқ іске ешкім қызықп...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.