Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
271
Орташа
Сұрыптау:
Ойсыз өңмендеуін қоймас.
**Негізгі мағынасы** «Ойсыз өңмендеуін қоймас» деген мақал адамда ақыл мен ойлылық болмаса, ол бірбеткей қимылдап, басы...
Онда барса, оған сақ,
Мұнда келсе, бұған сақ.
Мұнда келсе, бұған сақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның қай жерде жүрсе де, кіммен араласса да, әрдайым абай болуын ескертеді. Тура мағын...
Жаманның жақсысы өлсе,
Адам бармайды,
Жақсының жаманы өлсе,
Бармаған адам қалмайды.
Адам бармайды,
Жақсының жаманы өлсе,
Бармаған адам қалмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман адамның жақсысы дүниеден өтсе, оған көп адам көңіл айтуға бармай...
Түйе жаман, тоқтамайды,
Өзімнің арбам жақсы, оттамайды.
Өзімнің арбам жақсы, оттамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе жаман болса, арба ілгері жүрмей, жолда көп бөгеледі; ал өз арбасы...
Ақымақ Есекқырғанды Шолпан,
Кезқұйрықты лашын дейді.
Кезқұйрықты лашын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түпкі ойы — танымайтын, түсінбейтін адам заттың шын болмысын ажырата алмайды деген сөз...
Көргенді күштеген жеңер.
**Негізгі мағынасы** «Көргенді күштеген жеңер» деген мақалдың тура мағынасы — әдепті, көргені бар, тәжірибелі адамды күш...
Ашты қусаң да, құмалақ шықпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ашыққан, қиналған адамды қанша қусаң да, одан құмалақ шықпайды. Астарлы...
Ұн сатқанда желдетеді,
Тұз сатқанда селдетеді.
Тұз сатқанда селдетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал саудадағы алдамшы жарнаманы, артық мақтауды әжуалайды. Тура мағынасында ұн сатушы тауарын...
Көзі ауырған Күнді көрмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында көзі ауырып, жарықты көтере алмайтын адам Күннің нұрын көре алмайтынын б...
Шоқысқыш қоразға шыр бітпес.
**Негізгі мағынасы** «Шоқысқыш қоразға шыр бітпес» деген мақалдың тура мағынасы — үнемі шоқып, тыныш таппайтын қораздың...
Сауысқан бір шоқып, қырық қаранады.
**Негізгі мағынасы** Сауысқан бір рет шоқып алған соң, қайта-қайта жан-жағына қарап, сақтанып тұрады. Мақалдың тура мағ...
Ойының бекімі жоқ қыз қырық құбылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мінезі орнықпаған, ойы тұрақсыз қыздың іс-әрекеті де құбылып, бір пікірде тұрмайтынын мең...
Аңқау астыңа қарайды,
Арамза үстіңе қарайды.
Арамза үстіңе қарайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның мінезін екі түрлі қырынан салыстырады. Аңқау адам көбіне өз жағдайын ғана ойлап,...
Батыр ханға қас,
Мерген аңға қас.
Мерген аңға қас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал батыр адамға үстемдік пен биліктің жараспайтынын, ал мергенге аңшылық, яғни өз ісі тән ек...
Сасқанда аузың табылмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам қатты абыржып, сасқан кезде ойы шашырап, не айтарын да, не істерін де таба алмай қал...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.