Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
272
Орташа
Сұрыптау:
Күртке күш салсаң өледі,
Өртке күш салсаң сөнеді,
Өртке күш салсаң сөнеді,
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күртке де, өрт те күшке көнбейтін, тіпті қарсыласқан сайын қауіпті бол...
Сәлдесіне шоқ түскен молдадай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: молданың сәлдесіне шоқ түсіп, от тиіп күйіп қалғандай күйді бейнелейді....
Көргені жоқ қылығынан жазады,
Ниеті жаман пиғылынан жазады.
Ниеті жаман пиғылынан жазады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезі мен іс-әрекетінің түп-тамыры ішкі дүниесінде жатқанын білдіреді. Көргені аз,...
Мылжың үндемесе, басы ауырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп сөйлеп, орынсыз сөзге әуес адам бір сәт үнсіз қалса, ішкі мазасыздығы артып, өзіне ау...
Ақыл қалмас қашқанда,
Дегбір қалмас сасқанда.
Дегбір қалмас сасқанда.
**Негізгі мағынасы** Ақыл қалмас қашқанда, дегбір қалмас сасқанда дегені — адам қатты қорыққанда, абдырап сасқанда дұрыс...
Жаман сай тасыса, өткел бермес,
Жаман байыса, сусын бермес.
Жаман байыса, сусын бермес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сай тасып кетсе, су жолды бөгеп, өтуге кедергі болады; ал жаман адам ба...
Алдау мен өтірік - сұмның ісі.
**Негізгі мағынасы** Алдау мен өтірік айтатын адам — сұм, яғни ниеті бұзық, екіжүзді кісі деген ой айтылады. Мақал тура...
Иегіне тағалы ат тайғандай.
**Негізгі мағынасы** Иегіне тағалы ат тайғандай деген мақал бір істің не жағдайдың мүлде орнықсыз, сенімсіз, берік емес...
Басы аман , малы түгілдің Құдаймен ісі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ең алдымен жан амандығын, тыныштығын ойлайтынын білдіреді. Тура мағынасында: басы...
Күніне жүз түлкі алса да,
Тазының ит аты қалмайды.
Тазының ит аты қалмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тазы күн сайын қанша түлкі ұстаса да, оның аты «ит» болып қала береді....
Әркім өз қозысын қошқар санайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әр адам өз төлін, өз қозысын ерекше көріп, оны қошқардай бағалайды. Ас...
Жасауылың тырна болса,
Күнің қиқуымен өтер.
Күнің қиқуымен өтер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер жасауылың, яғни күзетшің не жанашырың тырна сияқты болса, күнің о...
Ешкі бастаған қой егінге түсер,
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ешкі бастап жүрген қой отары егінге кіріп кетеді деген ойды білдіреді...
Өзің болғанша,
Болғанның атын ертте,
Болсаң, аударып тастап кетпе.
Болғанның атын ертте,
Болсаң, аударып тастап кетпе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды өз орныңды, өз шамаңды білумен қатар, жетістікке жеткен кісіге құрметпен қарауға ү...
Етегі жаман төрге шыға алмас,
Жеңі жаман ас іше алмас.
Жеңі жаман ас іше алмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, киімнің етегі жыртық, шалбарының не шапанының төменгі жағы наша...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.