Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
791.4K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Өлім - тіршіліктің елесі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмір мен өлімнің бір-бірінен ажырамас екенін, тіршілік атаулының өткінші екенін білдіред...
Есегіне қарай тұсауы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — есектің аяғын байлайтын тұсау оның бойына, жүрісіне сай болуы керек де...
Өгіз оғы, бұзау боғы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өгіздің ізіне, тіршілігіне сай қалатын белгісі бар, ал бұзаудың қалдығ...
Жаза баспас мерген болмас,
Жаңылмас жан болмас.
Жаңылмас жан болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам баласының қателеспей тұрмайтынын айтады. Тура мағынада мерген нысанаға дәл тигізу үш...
Кісісі буынып өлген үйде,
Жіпті ауызға алмайды.
Жіпті ауызға алмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қайғы-қасірет келген үйде орынсыз сөз айтып, күлкі араластырып, жеңіл мінез көрсету дұрыс...
Бұрынғының кісісі - бүгінгінің кішісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бұрын өмір сүрген, көпті көрген адамды бүгінгі күннің өлшемімен төмендетіп қарама деген о...
Қалтаң құр болса, молда саңырау.
**Негізгі мағынасы** Қалтаңда ақша болмаса, сөзің өтпейді деген астар бар. Яғни адамда қаражат, сыйлық не пайда жоқ кезд...
Айдапсалдан аз өлер.
Көресалдан көп өлер.
Көресалдан көп өлер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал асығыс, үстірт, жөн-жосықсыз істелген жұмыстың зияны көп болатынын білдіреді. «Айдап салу...
Білсе - барымта, білмесе - қарымта.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істің мәнін білсең, оны барымта деп танып, дұрыс бағалайсың; білм...
Құр алғыс азық болмайды.
**Негізгі мағынасы** Құр алғыс адамның қарнын тойдырмайды, яғни бос рақметтің өзі жеткіліксіз. Мақалдың тура мағынасы —...
Әр сөздің орны басқа, мәні бөлек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр сөзді орнымен, ойланып айту керек дегенді білдіреді. Бір ғана сөздің өзі жағдайға қара...
Жалақордан қарыз алсаң,
Әкесінің құнын сұрар.
Әкесінің құнын сұрар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің өсекші, жалақор, сенімсіз адам екенін ескертіп тұр. Мұндай адамнан қарыз алу оңа...
Жаман түйе үстінде келе жатып,
Жаяуға «бұқ!» дейді.
Жаяуға «бұқ!» дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өзі түйе үстінде жайлы отырып, жаяу келе жатқан адамға айқайлап, «бұқ...
Дауды шешен бітірмейді, шебер бітіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің өзі ғана дауды тоқтатпайтынын, ал істің жөнін білетін, тәжірибелі адам ғана жанжал...
Екі иінін жұлып жеген.
**Негізгі мағынасы** «Екі иінін жұлып жеген» деген мақал адамды өте ашкөз, сараң не өз пайдасын ғана ойлайтын кісіге қа...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.