Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
134.2K
Қаралым
204
Орташа
Сұрыптау:
Көп сөйлеген не жолдасынан,
Не құрдасынан айырылады.
Не құрдасынан айырылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді көпіртіп, орынсыз көп сөйлеудің зиянын ескертеді. Адам артық сөйлесе, біреудің көңі...
Өлең - сөздің патшасы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өлеңнің сөз өнері ішіндегі ең биік, ең көркем түрі екенін білдіреді. Тура мағынасында өл...
Түйе деген,
Түйеден кейін бетіңе күйе деген.
Түйеден кейін бетіңе күйе деген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің орынсыз айтылса, өзіңе кері тиетінін ескертеді. Тура мағынасында біреуге «түйе» де...
Мұңайғанда мұң бар,
Жымиғанда сыр бар.
Жымиғанда сыр бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі күйі бет-жүзінен, мінезінен байқалатынын білдіреді. Тура мағынада мұңайған...
Аттылыға жол, ауыздыға сөз бермейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — атпен шауып келе жатқан адамға жол беріп, дабыры шыққан, аузы берік, с...
Аталы сөзді арсыз қайырады.
**Негізгі мағынасы** Аталы сөз — терең ойлы, салмақты, тәрбиелі, үлкеннің немесе елге танымал дананың айтқан бағалы сөзі...
Екі мақұл дауласса,
Сөздері асқар ала таудай болар.
Сөздері асқар ала таудай болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі адамның бір-біріне қарсы келіп, өз пікірін дәлелдей беремін деп сөзге тоқтамай тартыс...
Алушыдан қалмайды,
Айтушыдан қалады.
Айтушыдан қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсені алған адам оны өзімен бірге алып кетеді, ал айтылған сөз ай...
Шешімді білмейтін
Кесімді сөз айта алмайды.
Кесімді сөз айта алмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — істің байыбына бармай, шешімін түсінбей тұрып кесіп сөйлеген адам дұры...
Көп ауыз сөйлесе,
Бір ауыз жым болады.
Бір ауыз жым болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп адамның бірден сөйлеп, әркім өз сөзін үстем қойса, ортақ ой шашырап, нақты шешім шықп...
Көп сөздің азы жақсы,
Аз сөздің өзі жақсы.
Аз сөздің өзі жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп сөйлей бергеннен гөрі, орнымен әрі нақты сөйлеудің пайдалы екенін айтады. Тура мағына...
Шынға жерік - сырға берік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шындықты сүйетін, тура сөзді қадірлейтін адам уәдеге де, сенімге де берік болатынын білді...
Сәлемсіз кісі жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Сәлемсіз кісі жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — әр адам біреумен кездескенде амандасады, сәлем...
Өтірікші өз сөзіне сенбейді.
**Негізгі мағынасы** Өтірік айтқан адам бір рет алдаса, кейін өз сөзіне де күмәнмен қарайды. Себебі өтіріктің ізі тез а...
Қауым елді жамандама -
қарғысына қаларсың.
қарғысына қаларсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел-жұртты, көпшілік қауымды орынсыз жамандамауға шақырады. Тура мағынасында: көптің алдын...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.