Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
166.4K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Қышыған жерден қол кетпес,
Қышытқы жерден сөз кетпес.
Қышытқы жерден сөз кетпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды қинайтын, мазалайтын нәрсе оңай ұмытылмайтынын білдіреді. Тура мағынасында қышыған...
Сөздің басы қатты болса, соңы тәтті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді қалай бастау керегін ескертеді. Бастапқыда айтылған сөз қатқыл, тіпті ауырлау естіл...
Тыйылмаған ауызда пәле бар.
**Негізгі мағынасы** Тыйылмаған ауызда пәле бар деген мақал адам көп сөйлеп, ойланбай тіл қатса, өзіне де, өзгеге де кес...
Арсызға сәлем - борыш, сөз - қулық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал арсыз, ұяттан безген адамға сәлем беру де қиын міндетке айналатынын меңзейді. Өйткені он...
Тұттаған сөзді қолдаған,
Мұхаммедке үмбет емес.
Мұхаммедке үмбет емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді жай ғана қайталап, оны сынамай қабылдай беретін адамды құптамайды. «Тұттаған сөз» —...
Тілді ноқталасаң, басың сақталады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тілге ие болу, сөзді ойланып айту адамның өзіне қорған екенін білдіреді. Тура мағынасында...
Ең жұмсақ та - тіл,
Ең, қатты да - тіл.
Ең, қатты да - тіл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тілдің, яғни сөздің адам өміріндегі аса күшті құрал екенін айтады. Тіл жұмсақ болса, адам...
Аяқ - азамат.
Қол - мүлік,
Бас - сандық,
Тіл - кілт.
Қол - мүлік,
Бас - сандық,
Тіл - кілт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы мүшелерді тек дене бөлшегі ретінде емес, әрқайсысының өмірдегі қызметін ас...
Ердің өзіне қарама, сөзіне қара.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы келбетіне, атағына не жасына қарап емес, айтқан сөзі мен уәдесіне қарап ба...
Сөз - сөздің қуғыншысы.
**Негізгі мағынасы** «Сөз - сөздің қуғыншысы» деген мақал бір сөз екінші сөзді ілестіріп, жалғастырып әкететінін білдір...
Ақылдының сөзінен енші алып қал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылды, көргені көп адамның айтқан сөзін бос жібермей, одан өзіңе пайда, өнеге, сабақ ал...
Сөз ине сабақтайды.
**Негізгі мағынасы** Сөз ине сабақтайды деген мақал сөздің өте өткір, дәл тигенде адамға терең әсер ететінін білдіреді....
Көзбен көрген анық,
Құлақпен естіген танық.
Құлақпен естіген танық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз көзімен көргені ғана шындыққа жақын, ал құлақпен естігені толық дәлел бола алм...
Ала қалжың, ақтай күлкі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай әзіл мен күлкінің екі түрлі сипатын аңғартады: біреуі алдамшы, көлденең қалжыңға...
Қалжыңды түсінбегеннің қасында жүрме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөзі мен мінезін дұрыс аңғара алатын ортада жүрген жөн екенін білдіреді. Тура мағ...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.