Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
166.5K
Қаралым
253
Орташа
Сұрыптау:
Айтылмаса ән емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ән айтылмаса, ол ән болып естілмейді, яғни өнер орындалмайынша көрінбе...
Жаман көзден, жаман сөзден сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды теріс ниеттен, қызғаныштан, көреалмаушылықтан және ауыр сөзден сақ болуға шақырады...
Жақсының сөзі жария.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамның айтқан сөзі елге тез тарайды, жұрт оны құлаққа іліп, есте сақтайды. Мұнда тура мағына...
Сөздің дауылы кетіп, самалы қалды.
Адамның жақсысы кетіп, жаманы қалды.
Адамның жақсысы кетіп, жаманы қалды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірде бір адамның артында қалатын белгісі оның сөзі мен ісі арқылы өлшенетінін меңзейді....
Шалдуар мінезді, шайпау сөзді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мінезі шәлкес, биязылығы аз, сөзі өткір әрі орынсыз адамды сипаттайды. Тура мағынасында «...
Сөз - жүректің шері,
Оның да бар ғой айтылар жері.
Оның да бар ғой айтылар жері.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің жай ғана дыбыс емес, адамның ішкі күйін, жан жарасын, қуанышы мен мұңын жеткізетін...
Өткен күн оралмас,
Кұнды сөз жоғалмас.
Кұнды сөз жоғалмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өткен уақыттың қайта келмейтінін, сондықтан әр күннің қадірін білу керек екенін аңғартады...
Оқығанның көңілі тетік, сөзі майда.
**Негізгі мағынасы** Оқыған адам ойлы, түсінігі кең, сөз саптауы жинақы әрі сыпайы болады. Мұндағы «көңілі тетік» дегені...
Өткір тіл - дарын,
Ұзын тіл - жауың.
Ұзын тіл - жауың.
**Негізгі мағынасы** Өткір тіл дегені — ойды дәл, қысқа, орнықты айтып, сөзді орнымен қолдану. Мұндай сөз адамға пайда ә...
Бас - бақ,
Ауыз - дарбаза,
Сөз - самал.
Ауыз - дарбаза,
Сөз - самал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам басының ой мен парасатқа, ал ауыздың сол ойды сыртқа шығаратын қақпаға ұқсайтынын бі...
Көне сөз - жаңа сөздің қазығы.
**Негізгі мағынасы** «Көне сөз — жаңа сөздің қазығы» деген мақалдың тура мағынасы: ескі, бұрыннан айтылып келе жатқан сө...
Шешен - көптің анасы.
**Негізгі мағынасы** «Шешен - көптің анасы» деген мақал сөзге ұста, ойы жүйрік, тілі орамды адам көпке пайдасын тигізед...
Саудада достың жоқ,
Сәлемде борыштық жоқ.
Сәлемде борыштық жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сауда-саттықта адам мен адам арасындағы қатынас ең алдымен пайда мен есепке құрылатынын б...
Көз көргеніне сенеді,
Құлақ естігеніне сенеді.
Құлақ естігеніне сенеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның нақты көргені мен естігеніне көбірек иланатынын білдіреді. Тура мағынада көз өзім...
Жолдас күту - жарға сын,
Жалған сөздік - арға сын.
Жалған сөздік - арға сын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жолдас таңдаудың да, уәдеге берік болудың да өте маңызды екенін айтады. Бірінші жолда «ж...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.