Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
134.4K
Қаралым
204
Орташа
Сұрыптау:
Тоқтай біл, тауып айтқан мерген сөзге,
Демесін: «Сөз өте ме көргенсізге? »
Демесін: «Сөз өте ме көргенсізге? »
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді орнымен, мөлшермен айту керегін ескертеді. Адам кейде ақиқатты да шектен шығып, дөр...
Көне сөз - жаңа сөздің қазығы.
**Негізгі мағынасы** «Көне сөз — жаңа сөздің қазығы» деген мақалдың тура мағынасы: ескі, бұрыннан айтылып келе жатқан сө...
Айыр құйрық шаяннан,
Айыр тілді адам жаман.
Айыр тілді адам жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға тілін тия білу, орынсыз сөз айтпау керегін ескертеді. Тура мағынасында айыр құйры...
Тексіздік - тілсіздіктен.
**Негізгі мағынасы** «Тексіздік - тілсіздіктен» деген мақал адамның арғы тегін ғана емес, ең әуелі оның сөз саптауынан,...
Тіл - сезімнің, ойдың жанды көрінісі.
**Негізгі мағынасы** Тіл — адамның ішкі әлемін сыртқа шығаратын ең басты құрал. Адам не ойласа, не сезсе, соның бәрі сө...
Сауатсыздың сөзіне сүрініп құларсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сауаты жоқ, ойы үстірт адамның сөзіне сеніп қалу адамды қателікке, зиянға ұрындыратынын...
Тіліңмен жүгірме, біліміңмен жүгір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сөзге еріп асықпа, білімге сүйеніп әрекет ет деген ой айтады. Тура мағынасында, ті...
Зекетсіздің малы арам,
Тілсіздің дауы арам.
Тілсіздің дауы арам.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — зекет бермеген малдың берекесі жоқ, ал тілін таппай, сөзге тоқтамайтын...
Жолдас күту - жарға сын,
Жалған сөздік - арға сын.
Жалған сөздік - арға сын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жолдас таңдаудың да, уәдеге берік болудың да өте маңызды екенін айтады. Бірінші жолда «ж...
Көп сөйлейді залым би,
Аз сөйлейді әділ би.
Аз сөйлейді әділ би.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: залым, яғни әділетсіз би көп сөйлейді, ал әділ би аз сөйлейді. Астарлы...
Пышағыңды қайрап жүр,
Не соярыңды білмесең.
Жауабынды сайлап жүр,
Не сұрап, не айтарыңды білмесең.
Не соярыңды білмесең.
Жауабынды сайлап жүр,
Не сұрап, не айтарыңды білмесең.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға алдын ала ойлануды, істің де, сөздің де жөнін білуге шақырады. Тура мағынада пышақ...
Сөз - сөздің қуғыншысы.
**Негізгі мағынасы** «Сөз - сөздің қуғыншысы» деген мақал бір сөз екінші сөзді ілестіріп, жалғастырып әкететінін білдір...
Әзілде кек жоқ,
Күлкіде шек жоқ.
Күлкіде шек жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әзіл мен күлкінің табиғаты кең, еркін болатынын білдіреді. Адам арасында айтылған қалжыңн...
Жақсының сөзі шамдай жарық,
Айдай анық.
Айдай анық.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамның сөзі әрдайым түсінікті, дәл және көңілге қонымды болады. Ол адамды адастырмайды, күмә...
Керең адамның аузына қарар,
Соқыр адамның дауысын тыңдар.
Соқыр адамның дауысын тыңдар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның бір нәрсені толық білмей, теріс жолмен қорытынды жасауын әжуа етеді. Тура мағынас...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.