Тіл, сөз туралы 657
Тіл туралы қазақ мақал-мәтелдері сөздің құдіретін, шешендік пен мәдениетті дәріптейді.
657
Мақал-мәтел
134.5K
Қаралым
204
Орташа
Сұрыптау:
Жаман сырын айтамын деп шынын айтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның мінезіндегі бір шындықты аңғартады: жаман адам біреудің жаманын әшкерелеймін деп...
Адам құлақтан азады, көңілден семіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның мінезі мен рухани қалпы сыртқы сән-салтанатқа емес, ішкі дүниеге байланысты екені...
Топтан озған - шешен,
Көптен озған - көсем.
Көптен озған - көсем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: көптің ішінен озып шығу — жай ғана алға шығу емес, ерекше қабілет пен с...
Өсекке керең бол,
Ойға терең бол.
Ойға терең бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды бос сөзге, ғайбат пен өсекке ермей, ақылға салып өмір сүруге үндейді. «Өсекке кер...
«Сіз» деген - әдеп,
«Біз» деген - көмек.
«Біз» деген - көмек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның тілінде, қарым-қатынасында сыпайылық пен сыйластықтың маңызын айтады. «Сіз» деп с...
Өткір тіл - дарын,
Ұзын тіл - жауың.
Ұзын тіл - жауың.
**Негізгі мағынасы** Өткір тіл дегені — ойды дәл, қысқа, орнықты айтып, сөзді орнымен қолдану. Мұндай сөз адамға пайда ә...
Жеті жұрттың тілін біл,
Жеті түрлі ілім біл.
Жеті түрлі ілім біл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның көп тіл біліп, көп ілім үйренуін насихаттайды. Тура мағынасында — жеті жұрттың ті...
Бастың көркі - жүз,
Жүздің көркі - көз;
Ауыздың көркі - тіл,
Тілдің көркі - сөз.
Жүздің көркі - көз;
Ауыздың көркі - тіл,
Тілдің көркі - сөз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам сұлулығының тек сыртқы келбетте емес, оның мәнді мүшелерінде, әсіресе сөзінде көріне...
Сөз - жүректің шері,
Оның да бар ғой айтылар жері.
Оның да бар ғой айтылар жері.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің жай ғана дыбыс емес, адамның ішкі күйін, жан жарасын, қуанышы мен мұңын жеткізетін...
Патшаң соқыр болса, көзіңді қысып сөйле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көзі нашар адамға тура қарамай, ымдап, абайлап сөйлеу. Астарлы мағынас...
Жақсының сөзі кепіл,
Жаманның өзі кепіл.
Жаманның өзі кепіл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамның айтқан сөзі сенімге тұрады, ал жаман адамның өз басы да,...
Жан алып жат болма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің жанын алып, яғни қатты ренжітіп, қинап, мазасын кетіріп жүрсе...
Сөздің дауылы кетіп, самалы қалды.
Адамның жақсысы кетіп, жаманы қалды.
Адамның жақсысы кетіп, жаманы қалды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірде бір адамның артында қалатын белгісі оның сөзі мен ісі арқылы өлшенетінін меңзейді....
Шешен - көптің анасы.
**Негізгі мағынасы** «Шешен - көптің анасы» деген мақал сөзге ұста, ойы жүйрік, тілі орамды адам көпке пайдасын тигізед...
Көз көңілдің сырын шертеді.
**Негізгі мағынасы** Көз адамның ішкі күйін, ниетін, қуанышы мен мұңын сөзсіз-ақ аңғартады. Яғни, адам не ойлап тұрса да...
Ең көп оқылған
Таң атпайын десе, Күн қоймайды,
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
Өтірікті қуалап, шын қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңның атуы мен күннің шығуы адамның қалауына емес, табиғат заңына бағ...
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жа...
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу,...
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен малдың қадірін салыстырып, ең үлкен артықшылықтың аз ғана нәрседе емес, мәнді сө...
Су анасы - бұлақ,
Сөз анасы - құлақ.
Сөз анасы - құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бұлақ — судың бастауы, ал құлақ — сөздің бастауын, яғни тыңдауд...
«Тіл туралы» мақал-мәтелдер – қазақ даналығының өзегі. Бұл топтама сөздің салмағын, ойды дәл жеткізудің маңызын, әдепті сөйлеу мен шешендіктің қадірін айқын көрсетеді. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, ол ұлттың рухы мен тәрбиесінің айнасы екенін еске салады.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.
Бұл категориядағы мақалдар адам мінезін сөз арқылы тануды, орынды сөйлеуді, уәдені ұстауды, шындық пен жауапкершілікті дәріптейді. Сондай-ақ артық сөздің зияны, өсек-аяңнан сақтану, тіл жарасының ауырлығы сияқты өмірлік қағидаларды үйретеді.
Тілге қатысты мақал-мәтелдер күнделікті өмірде де, білім мен тәрбие ісінде де жиі қолданылады. Олар оқушыға да, ата-анаға да, көпшілік алдында сөйлейтін жанға да ой салып, сөз мәдениетін қалыптастыруға көмектеседі.