Патшаң соқыр болса, көзіңді қысып сөйле.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — көзі нашар адамға тура қарамай, ымдап, абайлап сөйлеу. Астарлы мағынасы — ел билеген басшының, үлкен қызметтегі адамның мінезі не түсінігі кем болса, қарапайым адам оған ашық қарсы келмей, сөзін аңдап айтуы керек. Яғни, қиын жағдайда өз пайдаңды ғана ойламай, сақтық пен тапқырлық таныту қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «патша» — жай ғана адам емес, билік иесі, басшы, ықпалды тұлға. «Соқыр» сөзі көздің көрмеуін ғана емес, әділетті, ақиқатты толық көре алмауды да меңзейді. «Көзіңді қысып сөйлеу» — тура айтпай, астарлап, ишарамен, сақ сөйлесу деген бейнелі ұғым. Бұл образдар арқылы халық басшының әлсіз тұсын ескеріп, сөз мәдениетін сақтауды үйретеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды басшысы қате түсінетін, сын көтермейтін ортада қолдануға болады. Мысалы, жұмыста жетекші ұсақ мәселені де бұрмалап қабылдайтын болса, қызметкер ойын дәлелдеудің орнына, сабырмен, дәлелді әрі жұмсақ тілмен жеткізеді. Бұл — айлакерлік емес, жағдайға бейімделе отырып, өз сөзіңді ұтымды айту өнері.