Аузын ашса, сыры көрінеді,
Есігін ашса, төрі көрінеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды сыртқы қимыл-қозғалысы мен мінез-құлқы арқылы тануға болатынын айтады. Біреудің сөзі мен әрекеті ашылса, оның ішкі сыры, шын болмысы байқалады. Астарлы мағынасы — адам өзін қанша жасырамын десе де, әдеті, сөйлеген сөзі, ісі арқылы шынайы келбеті көрініп қалады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «аузын ашса» дегені — адамның сөйлей бастаған сәті, ал «сыры көрінеді» — ішкі ниеті мен мінезінің ашылуы. «Есігін ашса» — үйдің ішіне көз жүгірту, ал «төрі көрінеді» — сол үйдің берекесі, тәрбиесі, іші-сыртының тазалығы танылады деген ишара. Яғни адам да, үй де сыртқы көрініс арқылы ішкі сапасын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе адаммен алғаш танысқанда, қызметте, әлеуметтік желіде өте орынды қолданылады. Бір адамның қысқа сөйлеген сөзі, жазған хабары, өзгеге қарым-қатынасы оның мәдениетін көрсетеді. Мысалы, жұмысқа келген жаңа қызметкердің сөйлеген сөзі сыпайы, ісі ұқыпты болса, ұжым оның тәрбиелі, сенімді адам екенін бірден байқайды. Бұл мақал адамдарды сөзге де, іске де жауапты болуға үндейді.
Esigin ashsa, tóri kórinedi.