Жүріп кетсең, жетерсің,
Тұрып қалсаң, тынарсың.
«Жүріп кетсең, жетерсің, Тұрып қалсаң, тынарсың.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жолыңды тоқтатпай жүре берсең, межеңе жетесің; бір орында тұрып қалсаң, сол жерде тынасың. Мақал табандылық пен қозғалыстың күшін айтады: баяу болса да үздіксіз жүрген адам жетеді, ал тоқтап қалған адамның ісі де, өзі де сөнеді. «Тынарсың» сөзі тоқтау, демалу мағынасынан әрі сөну, біту дегенге дейін барады. Әрекетсіздіктің өзі құлдырау екені меңзеледі.
Образдар мен теңеулер
Далада жаяу не атты жолаушының жолы ұзақ, оны жеткізетін тек тынымсыз жүріс. Аязда жолаушы тоқтап, отырып қалса, үсіп қалуы мүмкін, сондықтан «тұрып қалсаң, тынарсың» тура мағынада да қауіпті ескерту. «Жүріп кетсең — тұрып қалсаң», «жетерсің — тынарсың» деген қарама-қарсы жұптар мақалды екі басты таразыдай етеді: бір басында мақсат, екінші басында тоқырау.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды шаршап, ісін тастамақ болған адамға жігер беру үшін айтады: оқуын, жаттығуын, кәсібін жалғастыруға шақырады. Ата-ана мен жаттықтырушы жиі қолданады. Ауырып, демалысқа шын мұқтаж адамға айтылса, қатыгездік болып шығады. Мысалы, жарыстың ортасында тоқтағысы келген досына жүгіруші қатар жүріп: «Жүріп кетсең, жетерсің, тұрып қалсаң, тынарсың», — дейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Домбыраны үйреніп жүрген бала бір ай ештеңе шықпаған соң тастамақ болады. Атасы оған мақалды айтып, күн сайын аз да болса жаттығуды тапсырады.
— Қарлы боранда көлігі тоқтап қалған жолаушыларға құтқарушы бір жерде отырмай, белгілі бағытпен ауылға дейін жүруді ұсынады.
Turyp qalsań, tynarsyń.