Келеріңде жетерсің ойын салып,
Қайтарыңда кетерсің мойын салып.

Негізгі мағынасы

Бір жерге бара жатқанда адам да, ат та ойнақтап, қуанышпен жетеді, ал қайтарда шаршап, мойнын салбыратып, әзер кетеді. Мақал істің басы мен соңының айырмасын көрсетеді: үмітпен, жігермен басталған жол көбіне шаршаумен, кейде көңіл қалумен аяқталады. Біреуге үлкен үмітпен келіп, қолы бос қайтқан адамның күйі де осы. Мақал асығыс қуанбауға, күшті соңына дейін сақтауға ишара етеді.

Образдар мен теңеулер

Ойын салу — ойнақтау, тайраңдау; мойын салу — мойынды төмен түсіру, аттың шаршағанда басын салбыратып жүруі. Сурет жолаушы мен оның атынан алынған: ауылға қарай бара жатқан ат басын көтеріп ойнақтайды, ұзақ жолдан кейін қайтарда мойнын салып, әзер аяңдайды. Мойын салу тіркесінің көну, бой ұсыну деген ауыспалы мағынасы да бар, сондықтан мақалда жеңіліп, көнген адамның бейнесі де сезіледі. Ойын салып — мойын салып ұйқасы екі жолды бір-біріне қарсы қояды.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Үлкен үмітпен бір іске кірісіп, ақыры шаршап, көңілі түсіп оралған адамға айтылады, кейде адам өзіне-өзі айтады. Сарыны — мұңды әзіл, ой салу. Жасқа: қызу бастап, суып кетпе деген ескерту ретінде де қолданылады. Қуанышпен келіп, қуанышпен кеткен жағдайға сәйкес келмейді. Мысалы: «Базарға таңертең әндетіп барып едік, кешке болдырып қайттық: келеріңде жетерсің ойын салып, қайтарыңда кетерсің мойын салып».

Қолданылу жағдаяттары

— Жастар тауға шыққанда әндетіп, күліп жетті, кешке аяқтары талып, үнсіз түсті; жетекшісі мақалды айтып, бәрін күлдірді.
— Шаруа жәрмеңкеге малын қымбатқа өткіземін деп қуана барды, бағасы түсіп кеткен соң, ауылға мойнын салып қайтты.
— Бәйгеде бірінші айналымда қатты шапқан жүйрік ат соңында болдырып, ең соңынан келді.