«Жолаушының кешіккеніне сүйін.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жолдан күткен адам кешіксе, уайымдама, қайта сүйін: кешігу көбіне жолаушының аман екенін, оны бір жақсы үй қонақ етіп ұстап қалғанын не ісі ұзарғанын білдіреді. Жаман хабар тез жетеді деген түсінік бар, ал хабарсыз кешігу — әдетте тыныштықтың белгісі. Мақал күтудегі адамды сабырға шақырады: кешігіп жеткен жолаушы асығып, атын болдырған жолаушыдан артық. Астарында жолаушыға асықпай, аман келу маңызды деген ой да жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мақал бұйрық райдағы бір-ақ сөйлем: «сүйін» сөзі «қуан, риза бол» деген мағынада. Жолаушы — бір күн, бір апта жолда жүретін, хабары жоқ адам; бұрын телефон болмағандықтан, үйдегілер оны көз талғанша күткен. Кешігу әдетте уайым тудырады, ал мақал сол сезімді керісінше бұрады: кешігуден қауіп емес, амандықтың белгісін көр дейді. Осы тосын бұрылыс сөзді есте қалдырады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Жолдағы туысы кешігіп, үйдегілер мазасызданғанда, оларды тыныштандыру үшін айтылады. Үні — жұбату, сабырға шақыру. Жолаушының шын хабарсыз кеткені, апатқа ұшырауы мүмкін қауіпті жағдайда мақалмен ғана тыныштанып отыру орынсыз. Мысалы: «Әкең әлі келмеді деп терезеге қарай бермей-ақ қой. Жолаушының кешіккеніне сүйін деген, бір ағайыны шай беріп отырған шығар».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда қарт апа ұлы қаладан кешігіп келе жатқанда, мазасызданған келініне мақалды айтып, шай қойғызды.
— Мал базарынан кешке дейін оралмаған күйеуін күткен әйелге көршісі мақалды айтып, ол бір жақсы сауда тапқан шығар деді.