«Оқы да біл, ойна да күл.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Әуелі оқы, біл, сосын ойнап, күл — мақал оқу мен демалыстың орнын бөліп, екеуін теңестіреді. Ойын мен күлкі тыйым салынған нәрсе емес, бірақ олар оқудан кейін келеді. Бала тек оқумен жүрсе шаршайды, тек ойынмен жүрсе білімсіз қалады. Мақал уақытты дұрыс бөлуге, әр істі өз кезегімен істеуге және өмірдің қуанышынан бас тартпауға үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мақал екі жұп етістікпен құрылған: «оқы — біл», «ойна — күл». Әр жұпта алғашқы әрекет екіншісіне әкеледі: оқу білімге, ойын қуанышқа. «Да» шылауы әрекеттерді жалғап, олардың қатар жүретінін білдіреді. Қысқа бұйрық рай баланың өзіне тікелей айтылған ақылдай естіледі, ал «біл — күл» ұйқасы мақалды тақпаққа ұқсатады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ата-ана, мұғалім балаға айтады: сабағын бітірген соң ойнауға рұқсат бергенде немесе тек ойынмен жүргенін байқағанда. Жылы, мейірімді интонациямен айтылады. Ересектерге де «жұмыстан кейін демалуды ұмытпа» деген мағынада жарасады. Мысал: «Үй тапсырмаң бітті ме? Оқы да біл, ойна да күл, енді аулаға шыға бер».
Қолданылу жағдаяттары
— Жазғы демалыста ауылға келген немересін әжесі таңертең кітапқа отырғызып, түстен кейін өзенге шомылуға жібереді.
— Спорт мектебінде бапкер жарыстан кейін балаларды доп ойнауға жіберіп, ертең таңертең тағы жаттығу барын еске салады.