Жолмен жүрсең, жортып жүр,
Жортып жүрсең, жол өнер.
«Жолмен жүрсең, жортып жүр, Жортып жүрсең, жол өнер.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жолмен жүрсең, жортып, яғни бір қалыпты ширақ жүріспен жүр; солай жүрсең, жол өнеді, алға басасың. Атты бірде шауып, бірде тоқтатып жүрген жолаушы да, аты да тез шаршайды, ал бір қалыпты жортақпен жүрген адам күнұзақ жүріп, жолды көп алады. Мақал істе де тұрақты, үздіксіз қарқын табыс әкелетінін айтады. Секіріп-секіріп емес, біркелкі еңбек алысқа жеткізеді.
Образдар мен теңеулер
Жорту — аттың аяң мен шабыс арасындағы бір қалыпты, ширақ жүрісі; жылқы осы жүріспен ұзақ уақыт шаршамай жүре алады. Көшпелі ел ұзақ жолда атты жортақпен жүргізуді жақсы білген. «Өнер» мұнда шеберлік емес, «өнеді, алға басады» деген етістік мағынасында. Мақал тізбекті құрылған: бірінші жолдың соңғы сөзі «жортып жүр» екінші жолдың басына ауысып, ой баспалдақпен өрілген.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ұзақ істе, оқуда, жаттығуда біресе қызып, біресе суып жүрген адамға ақыл ретінде айтылады. Үні — салмақты, тәжірибелі кісінің кеңесі. Мысалы, бапкер жүгірушіге: «Басында жұлқынып, соңында тоқтап қаласың. Жолмен жүрсең, жортып жүр, жортып жүрсең, жол өнер, бір қалыпта жүгір».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдан ауданға атпен шыққан немересіне атасы басынан шаппай, бір қалыпты жортақпен жүруді айтып, мақалды үйретті.
— Емтиханға дайындалған оқушы түні бойы оқып, келесі күні ұйықтап қалғанда, анасы мақалды айтып, күн сайын аз-аздан оқуға кеңес берді.
Jortyp júrseń, jol óner.