Қонаққа сұрап бергенше, ұрып бер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонақ келгенде немесе біреуге сый көрсеткенде сараңдық танытпай, қолыңнан келгенше жомарт бол деген ойды білдіреді. Тура мағынасы бойынша, қонаққа бір нәрсе берерде оны сұратып, қинап алдырғаннан гөрі, өзің ықыласпен бер дегенге саяды. Астарлы мағынасы — сыйластық пен кеңпейілділік адамның беделін арттырады, ал қысталаңдап, сұрап берген жақсылықтың қадірі кемиді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сұрап беру» — қонақтың өзі өтініп, әбден сұрағаннан кейін ғана беру, яғни ықылассыздық пен сараңдықтың белгісі. Ал «ұрып беру» — тым күштеу емес, «қолма-қол, дереу, ықыласпен беру» деген бейнелі тіркес. Халық бұл арқылы қонақ күту мәдениетінде артық есепке салынбай, ашық көңілмен қызмет ету керек екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қонақжайлықта ғана емес, жалпы қарым-қатынаста да қолданылады. Мысалы, үйге келген досыңа шай мен дәмді өзің ұсынып, қайта-қайта сұратпай қойсаң, бұл — мақалдың мәні. Сол сияқты жұмыста әріптеске көмекті өтінішті күтіп отырмай, өзің әдейілеп көрсеткен дұрыс.