«Жол азабы - көр азабы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жол азабы — көр азабы. Ұзақ жолдың машақаты сонша ауыр, оны халық өлгеннен кейінгі қабір азабымен салыстырған. Аштық, шөл, суық, ыстық, ұйқысыздық, қауіп — бәрі жолаушының басына түседі. Мақал асыра айту тәсілімен жолдың қиындығын білдіреді, жолға жеңіл қарамауға, жолаушыға жанашыр болуға итермелейді. Ол сапардан шаршап келген адамның шағымындай да естіледі.
Образдар мен теңеулер
Көр — қабір; «көр азабы» — исламдық түсінікте адамның өлгеннен кейін қабірде тартатын азабы, ауыр жазаның белгісі. Мақал осы қорқынышты бейнені жолдың шаршауына теңейді: асыра айтудың айқын мысалы. «Жол» мен «көр» бір буынды, дыбысы ұқсас сөздер, «азабы» сөзінің қайталануы теңеуді бекітеді. Айлап жүрілетін керуен сапарының қиындығын білген адамға бұл теңеу асыра болса да түсінікті болған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ұзақ, қиын сапардан шаршап келген адам өз басына әзіл аралас шағыммен айтады. Кейде жолға шығарда «ауыр болады, дайындал» деген ескерту ретінде келеді. Жолда қаза болған адам туралы айтқанда орынсыз. Мысалы, екі тәулік пойызда келген жолаушы: «Жол азабы — көр азабы деген рас, енді бір күн тек ұйықтаймын».
Қолданылу жағдаяттары
— Қысқы боранда үш күн жолда қалып, ауылға әрең жеткен жүргізуші үй иесіне мақалды айтып, ыстық шайға отырды.
— Аудан орталығынан бұзылған жолмен бес сағат жүріп ауруханаға жеткен әже дәрігерге мақалды айтып, күрсінді.