Жаяуға таяу жер де алыс.
«Жаяуға таяу жер де алыс.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жаяу адамға таяу жер де алыс. Атты кісі бір сәтте жетер жер жаяуға ұзақ, ауыр жол болып көрінеді. Мақал әр нәрсенің қиындығы оның өзінен ғана емес, адамның мүмкіндігінен де туатынын айтады: құралы, күші жоқ адамға кішкене іс те үлкен болады. Сондай-ақ мақал мүмкіндігі бар адамды мүмкіндігі жоқты түсінуге шақырады: саған оңай нәрсе оған ауыр.
Образдар мен теңеулер
Көшпелі қазақ үшін ат — аяқ, «ат — ер қанаты» деген сөз де бар. Ат мінбеген адам — жаяу, яғни кедей не қиындыққа түскен кісі; «жаяу қалу» тіркесі тұрмыстың құлдырауын білдіреді. Мақал «жаяу» мен «таяу» ұйқасына құрылған, бір ғана дыбыс өзгереді. «Таяу» мен «алыс» қарама-қарсы сөздері бір сөйлемде қатар тұрып, парадокс жасайды.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мүмкіндігі шектеулі адамның қиындығын түсіндіргенде, не көліксіз қалып, жаяу жүрген кезде әзілмен айтылады. Үні — жанашырлық не әзіл. Мүгедектігі бар адамды мазақтау үшін айтуға болмайды. Мысалы: «Аялдамаға бар-жоғы бір шақырым дейсің бе? Жаяуға таяу жер де алыс, қарт әжейге көлік жібер».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда атасының көлігі бұзылып, дүкенге жаяу барып келген немересі шаршап, мақалды күле айтты.
— Ауруханада тізесіне ота жасалған науқас дәлізде он қадамды әрең жүргенде, мейірбике мақалды айтып, оны демеп жүрді.