Балалығың ұстаса, нағашыңа бар,
Жігіттікті сағынсаң, қайныңа бар.
«Балалығың ұстаса, нағашыңа бар, Жігіттікті сағынсаң, қайныңа бар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Еркелегің келсе — нағашыңа, жастық шағыңды сағынсаң — қайын жұртыңа бар деген кеңес. Нағашы үйінде адам жасы қанша болса да, еркелетілген бала: оны жиен деп аялайды, айтқанын орындайды. Ал қайын жұртында ол — күйеу бала, жас жігіт: жеңгелер, балдыздар әзілдеседі, қонақ ретінде ерекше күтеді, ол жігіт кезіндегі сый мен сәнді қайта сезінеді. Мақал адамның жан-дүниесіне керек екі түрлі жылулықты атап, оларды қайдан табуға болатынын айтады.
Образдар мен теңеулер
Мақалда «балалығың ұстаса» тіркесі ерекше: балалық ауру сияқты ұстап алады, адам күтпеген жерден еркелегісі келеді. Нағашы мен қайын жұрт — қазақ туыстығындағы екі жылы орта: бірі ананың төркіні, бірі әйелдің төркіні. Бірінде адам «жиен», бірінде «күйеу» деген құрметті атпен жүреді. Мақал екі жолды бір үлгімен құрған: «пәлен болса — түгенге бар». «Балалық» пен «жігіттік» сөздері адам өмірінің екі кезеңін береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Көңілі түсіп, еркелегісі келген немесе күнделікті тірліктен шаршаған ер адамға әзілмен айтылады. Реңкі — қалжың, жылы кеңес. Отбасын тастап, тек сый іздеп жүруге шақыру мағынасында айту орынсыз. Мысалы: «Кеше қайын жұртыма барып, жеңгелерім күтіп, жиырма жасқа жасарып қайттым; жігіттікті сағынсаң, қайныңа бар».
Қолданылу жағдаяттары
— Елу жастағы ағай ауылдағы нағашы әжесіне барып, оның қолынан бауырсақ жеп, бала кезіндей рақаттанып қайтты.
— Қайын жұртына келген күйеу баланы балдыздары қалжыңмен қаумалап, ол жастық шағын еске алды.
Jigittikti saǵynsań, qaınyńa bar.