«Жақсы қасиет нағашыдан жұғады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жиен нағашыларының ортасында жүріп, олардың мінезін, әдебін, өнерін бойына сіңіреді. Мұнда екі түрлі жол бар: бірі — тегі арқылы ана жағынан берілетін табиғи қасиет, бірі — нағашы үйінде өскен, жиі болған баланың тәрбиесі. Қазақта жиенді нағашы жұрты еркелетіп, ерекше күтеді, балалық шағының біразын нағашы ауылында өткізген бала олардың өнегесін көріп өседі. Мақал нағашы жұрттың тәрбиедегі орнын бағалайды.
Образдар мен теңеулер
«Жұғу» етістігі — бір нәрсенің екінші нәрсеге тиіп, жабысып қалуы: «бояу жұқты», «ауру жұқты». Мақалда бұл сөз жақсы мағынада қолданылған: жақсылық та жұғады. Бұл бейне қасиеттің еріксіз, байқатпай берілетінін көрсетеді — бала оны арнайы үйренбейді, жанында жүріп сіңіреді. Халықтың «Жақсыдан шарапат, жаманнан кесапат» деген түсінігі де осыған үндес: адамға жақын жүргенінің мінезі жұғады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Жиеннің жақсы мінезін нағашыларына теліп мақтағанда, не баланы нағашы жұртына жиі апаруға кеңес бергенде айтылады. Реңкі — мақтау, жылы. Жаман әдетті де «нағашыдан жұқты» деп кінәлау үшін бұрмалау орынсыз. Мысалы: «Балам нағашысының ауылынан келгелі үлкенге орын беретін болды; жақсы қасиет нағашыдан жұғады».
Қолданылу жағдаяттары
— Жазды нағашы атасының ауылында өткізген бала күзде домбыра тартып келгенде, анасы қуанышын жасыра алмады.
— Ата-аналар жиналысында мұғалім бір оқушының ұқыптылығын мақтағанда, әкесі оны нағашыларына теліп күлді.