Жиенді ұрғанның қолы қалтырайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жиенді ұрғанның қолы қалтырайды» деген мақал туыстықтың киесін, нағашы мен жиен арасындағы нәзік байланысты білдіреді. Тура мағынасында біреудің жиенге қол көтеруі айтылса, астарлы мағынада өзіңнен тараған, жақын көрген адамға жамандық жасау оңай емес, оның салдары да ауыр болады деген ой жатыр. Қазақ ұғымында жиен — жат емес, бірақ өз үйіңнің де баласы емес ерекше жақын туыс. Сондықтан оған қол көтеру, қорлау, жәбірлеу — адамға да, арға да сын.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қолдың қалтырауы» — қорқыныштың, кінәнің, ішкі именудің белгісі. Яғни адам жақын туысқа жамандық жасай алмай, қолы дірілдейді деген бейнелі сөз. Бұл образ туыстық мейірімнің күштілігін көрсетеді. Жиен бейнесі арқылы қазақтың нағашы-жиен арасындағы әзіл, сый, еркелік пен құрметке толы қарым-қатынасы аңғарылады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал адамды туысына, өз жақынына жұмсақ, әділ, мейірімді болуға үндейді. Қазіргі өмірде оны отбасы ішіндегі сыйластықты сақтау, балаға қаталдықпен емес, түсіністікпен қарау керек деген мағынада қолдануға болады. Мысалы, ағасы інісінің баласын орынсыз жазаламақ болса, үлкендер: «Жиенді ұрғанның қолы қалтырайды» деп, жақынға қаталдық жасамауға шақырады.