Жанжалдың шоғы қызарса,
Ақылдың суын сеп.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жанжал ушыға бастағанда, оны одан әрі өршітпей, ақылмен басу керек деген ой айтады. Тура мағынада — қызған шоққа су сепсе, от басылады; астарлы мағынада — ашуға ашумен жауап бермей, сабыр мен парасат арқылы дау-дамайды тоқтату қажет. Адам бір сәттік ызаға ерсе, сөз де, іс те ауыр зардапқа әкелуі мүмкін. Сондықтан жанжалдың бетін қайтарудың ең дұрыс жолы — сабыр, түсіністік және байыпты сөз.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шоқ» — жанжалдың күшейген, қауіпті күйін білдіретін бейне. Ал «ақылдың суы» — сабырлы ойды, татуластыратын даналықты меңзейді. От пен су қарсы ұғымдар ретінде алынған: от қалай күйдірсе, жанжал да солай қарым-қатынасты жаралайды; су қалай өшірсе, ақыл да араздықты басады. Осы арқылы мақал ақылдың күшін оттан да үстем қояды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал отбасында, жұмыста, достар арасында жиі қолданылады. Мысалы, екі әріптес пікір таластырып қыза бастаса, басшы олардың сөзін бөлмей, сабырмен тыңдап, мәселені тыныш шешсе, жанжал ұлғаймайды. Яғни, дау туған жерде эмоция емес, ойлы әрекет жеңуі керек.
Aqyldyń sýyn sep.