Ертеңгі ақыл түске жарамас,
Түскі ақыл кешке жарамас.

Негізгі мағынасы

Таңертеңгі ақыл түске, түскі ақыл кешке жарамайды: жағдай бір күннің ішінде де өзгеріп отырады, таңғы шешім келесі сәтке сай келмей қалуы мүмкін. Мақал ақылды бір рет тауып алып, мәңгі пайдаланатын нәрсе емес, үнемі жаңарып отыратын тірі ой ретінде көрсетеді. Әр кездің өз мәселесі, өз жауабы бар, сол сәтте ойлап, сол сәтке лайық шешім табу қажет. Кейде мақал кешігіп айтылған кеңестің пайдасыздығын да меңзейді: уақыты өткен ақыл іске аспайды.

Образдар мен теңеулер

Мақалдағы «ертеңгі» сөзі «келесі күнгі» емес, «таңертеңгі» деген мағынада: көне тілде және сөйлеу тілінде «ертең» таңды да білдірген, «ертеңгі ас» — таңғы тамақ. Күннің үш мезгілі — таң, түс, кеш — көшпелі өмірдің ырғағы: таңертең мал өріске шығады, түсте суатқа келеді, кешке қораға қайтады, әр мезгілдің өз шаруасы бар. Мақал осы табиғи ретті ақылға көшіреді. Екі жолдың құрылысы бірдей, тізбек сияқты: бір мезгіл келесісіне жол береді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды бұрынғы шешімге жабысып, өзгерген жағдайды елемей жүрген адамға айтады: «ол кезде дұрыс еді, қазір басқа» деген мағынада. Сондай-ақ кешігіп кеңес берген адамға жеңіл сын ретінде жарасады. Үні — байсалды кеңес. Мысалы: «Таңертең жолға шықпаймыз деген едік, енді күн ашылды ғой. Ертеңгі ақыл түске жарамас, қайта ойлайық».

Қолданылу жағдаяттары

— Жайлауда таңертең малды өзенге апаруды жоспарлаған шопан түсте бұлт түнергенін көріп, бағытын өзгертеді де, баласына мақалды айтады.
— Ойын барысында қарсылас тактикасын өзгерткенде, бапкер үзілісте ойыншыларына алғашқы жоспардан бас тартуды мақалмен түсіндіреді.
— Той дайындығында таңертең келісілген мәзір түсте қонақтар саны көбейгенде жарамай қалады; аспаз әйел мақалды айтып, қайта есептейді.