Жаман сайға су түссе,
Өткел бермес кешуге.
Жаман адамға іс түссе,
Жаныңды сұрар шешуге.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жаман мінезді, ниеті бұзық адамға сенуге болмайтынын ескертеді. Су сайға түссе, ол жерді кешіп өту қиын болады; сол сияқты іс түскенде жаман адам жағдайды жеңілдетпей, қайта ауырлатады. Астарлы мағынасы — қиын сәтте адамның шын болмысы көрінеді: жаман адам өз пайдасын ғана ойлап, өзгеге жаны ашымайды, тіпті көмектесудің орнына талапшыл, өкпешіл, зиянды болуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жаман сай» — ойпаң, лайсаң, кедергісі көп жердің бейнесі. «Су түссе, өткел бермес» дегені — ондай жерден өту де, мәселені шешу де қиын болатынын білдіреді. Ал «жаман адамға іс түссе» дегенде, адам мінезі су басқан сайдай кедергіге айналады. «Жаныңды сұрар» тіркесі оның көмегі ауыр тиіп, адамды титықтатып жіберетінін образды түрде көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал жауапсыз, пайдакүнем, уәдеге берік емес адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, біреу танысынан қарыз алып, кейін қайтарудың орнына қайта-қайта қысым жасап, айыпты сенен іздесе, «жаман адамға іс түссе» деген осы деп жатады. Мұндайда адамды алдын ала танып, абай болған дұрыс.
Ótkel bermes keshýge.
Jaman adamǵa is tússe,
Janyńdy surar sheshýge.