Жаманға ақыл айтсаң, жарға жығады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жаман адамға қанша ақыл, кеңес айтсаң да, ол оны қабылдамай, қайта өзіне де, өзгеге де зиян келтіруі мүмкін. Мұнда тура мағынасы — теріс мінезді жанға жөн көрсету қиын екені; астарлы мағынасы — ақыл сөз әркімге бірдей әсер етпейді, оны түсінетін, тыңдайтын адамға ғана айту керек деген ой жатыр. Қазақ танымы бойынша, орынсыз айтылған кеңес кейде пайдадан гөрі зиян әкеледі.
Образдар мен теңеулер
«Жарға жығады» деген тіркес адамның құзға құлап, ауыр соққы алатын бейнесін елестетеді. Бұл — ақыл тыңдамайтын адамның елді де, өзін де тығырыққа тіреуі мүмкін екенін білдіретін күшті образ. «Жаман» сөзі тек бір сәттік қателік емес, мінезі бұзылған, сөз ұқпайтын, теріс жолға түскен адамды аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де маңызды. Мысалы, бір адам үнемі жалған ақпаратқа сеніп, тәуекелді іске барса, оған қанша дәлел келтірсең де, пайдасы аз болуы мүмкін. Сондықтан ақыл айтқанда адамның қабылдау қабілетін, ниетін және жағдайын ескерген дұрыс. Мақал тәрбиеде де, қарым-қатынаста да сабыр мен парасатқа үндейді.