Жаман өзі бола алмайды,
болғанды көре алмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман адам өз орнын таба алмайды, ал шын мәнінде жақсы, биік дәрежеге жеткен адамды көре алмай, көре алмаушылық танытады. Астарлы мағынасы — ішкі мінезі бұзылған, қызғаншақ не күншіл адам өзінен озғанды мойындамайды, жақсы іске қуана алмайды. Мұнда адам бойындағы іштарлық пен қабылдай алмау сыналады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы "жаман" сөзі тек мінезі нашар адамды емес, ниеті тар, ойы арам адамды білдіреді. Ал "болған" сөзі — елге танылған, өсіп-өнген, мерейі үстем адам. "Көре алмайды" деген тіркес көре алмаушылықты, қызғанышты бейнелейді. Яғни, біреудің жетістігі жаман адамның ішкі әлсіздігін ашып көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіде, жұмыста, оқу орнында жиі байқалады. Мысалы, бір қызметкер еңбекқорлығының арқасында марапат алса, ал кейбірі оны құттықтаудың орнына өсек айтып, кемсітуі мүмкін. Осындайда мақал адамның жетістікті мойындап, өз ісімен айналысуы керек екенін еске салады.
bolǵandy kóre almaıdy.