Жақсымен жолдас болсаң,
Жетерсің мұратқа.
Жаманмен жолдас болсаң,
Қаларсың ұятқа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның кіммен араласатыны оның мінезіне, ісіне және өмір жолына тікелей әсер ететінін білдіреді. Жақсы адаммен дос, жолдас болсаң, оның өнегесін алып, дұрыс жолға түсесің, мақсатыңа жетуге мүмкіндік көбейеді. Ал жаман адаммен аралассаң, оның теріс қылығы жұғып, абыройдан айырылып, ұятқа қалуың мүмкін. Яғни мақал достық таңдауда сақ болуға, адамды ортасымен бағалауға үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жолдас» сөзі тек бірге жүруді емес, өмірлік серіктесті, жақын араласатын ортаны білдіреді. «Мұратқа жету» — арман, мақсат, игі нәтиже. «Ұятқа қалу» — жаман қылықтың салдарын тарту, беделден айырылу. Мақалдың астарында жақсы мен жаманның адам өміріне жұғатын әсері бейнелі түрде берілген: жақсы — жарық жол, жаман — сүріндіретін соқпақ.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте өзекті. Мысалы, оқушы сабағын ойлайтын, тәртіпті, еңбекқор достармен жүрсе, өзі де жинақы болып, оқуында алға басады. Ал бос сөзге, жалқаулыққа, бұзақылыққа ерген бала тәртіп бұзып, ата-анасын да, өзін де ұятқа қалдыруы мүмкін. Сондықтан адам өз ортасын дұрыс таңдауы керек.
Jetersiń muratqa.
Jamanmen joldas bolsań,
Qalarsyń uıatqa.