Жақсымен жолдас болсаң, ісің бітер,
Жаманмен жолдас болсаң, басың кетер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның кіммен араласқаны оның өміріне тікелей әсер ететінін айтады. Жақсы адаммен жолдас болсаң, одан үлгі алып, ісің алға басады, ойың түзіледі, еңбегің нәтиже береді. Ал жаман адаммен аралассаң, оның теріс мінезі жұғып, ақымақ қадамға бастайды, соңы опық жегізеді. Мұнда тура мағынасы — жолдас таңдаудың маңызы, ал астарлы мағынасы — адам мінезі ортасына қарай қалыптасатыны.
Образдар мен теңеулер
«Жолдас» сөзі тек бірге жүрген адамды емес, өмірлік ықпал ететін ортаны білдіреді. «Ісің бітер» дегені — жақсы адамның пайдалы ақылы, қолдауы, еңбекқорлығы арқылы шаруаңның оңға басуы. «Басың кетер» тіркесі — жаман орта адамды қиындыққа, беделден айырылуға, тіпті үлкен қателікке ұрындыруы мүмкін екенін астарлайды. Бұл жерде бас — абырой мен өмірдің символы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе достық, орта, әлеуметтік желідегі таныстыққа да қатысты айтылады. Мысалы, сабағына жауапты, тәртіпті достармен араласқан оқушы өзі де жинақы болып, емтиханнан жақсы нәтиже көрсетеді. Ал жалқау, тәртіпсіз ортаға ерсе, оқуын кейінге ысырып, қиындыққа тап болады.
Jamanmen joldas bolsań, basyń keter.