«Ауруды елемеген өлер, Дауды елемеген төлер.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ауруды уақытында байқап, емдемесе, адамның хәлі нашарлап, тіпті өлімге де апарады. Дауды, яғни кикілжің мен жанжалды елемей жүре берсе, ол ушықып, ақырында бір жаққа зиян, шығын әкеледі. Астарлы мағынасы — кез келген мәселені дер кезінде көріп, оны жауапкершілікпен шешу керек. Елемеу, селқостық, «өзі-ақ өтіп кетер» деген немқұрайдылық көбіне үлкен қиындыққа соқтырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ауру» — тек денедегі сырқат емес, өмірдегі кез келген қауіпті дер кезінде байқамау деген ұғымға да жақын. «Даудау» — адамдар арасындағы келіспеушілік, сөз таласы, құқықтық немесе тұрмыстық мәселе. «Өлер», «төлер» сөздері салдардың ауыр екенін көрсетеді: біріншіде — денсаулықтан, екіншісінде — мал-мүлік, бедел не уақыт жағынан ұтылады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бұл мақал бүгін де өте өзекті. Мысалы, адам тіс ауырса, дәрігерге бармай жүре берсе, кейін күрделі емге түседі. Сол сияқты, ұжымда кішігірім ренішті уақытында ашық сөйлесіп шешпесе, ол үлкен жанжалға айналады. Сондықтан мұндайда кешіктірмей әрекет еткен дұрыс.
Daýdy elemegen tóler.