Махаббат ләззатқа бай,
Қызғаныш азапқа бай.
«Махаббат ләззатқа бай, Қызғаныш азапқа бай.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Махаббат адамға рахат, қуаныш сыйлайды, ал қызғаныш азап әкеледі. Мақал бір сезімнің екі түрлі жемісін салыстырады: сүю — бақыттың көзі, қызғану — қинаудың көзі. Қызғаныш махаббаттың көлеңкесі сияқты оның қасынан табылады, бірақ шектен шықса, махаббаттың бар ләззатын азапқа айналдырады. Мақал қызғанышқа берілмеуге, сенімге негізделген махаббатты сақтауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мақал «бай» сөзін екі рет қайталап, оған ерекше мән береді: әдетте байлық — жақсылық, мұнда біреуі ләззатқа, біреуі азапқа бай. Сөйтіп байлық ұғымы екіге бөлінеді. Ләззат — араб тілінен енген сөз, рахат, тәттілік, жан сүйсінуі. Қызғаныш — сүйгенін басқадан қызғану, оны жоғалтып аламын деп қорқу. Екі жолдың бірдей құрылымы мен «бай» сөзінің қайталауы қарама-қарсылықты анық көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды қызғанышқа берілген жарға не ғашыққа ескерту ретінде айтады. Интонациясы — салмақты кеңес, кейде жанашырлық. Біреуді орынды наразылығы үшін «қызғаншақсың» деп кемсіту үшін айту орынсыз. Мысалы, күйеуінің әр қоңырауын тексеретін сіңлісіне әпкесі: «Махаббат ләззатқа бай, қызғаныш азапқа бай, екеуіңнің тыныштығын бұзба» деді.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда жас жігіт сүйген қызы басқа жігітпен сөйлескенде ашуланғанда, ағасы осы мақалды айтып, оны сабырға шақырды.
— Анасы кішкентай інісіне көбірек көңіл бөледі деп қызғанған қызға әжесі осы мақалды айтып, ортақ махаббат жайлы әңгімеледі.
Qyzǵanysh azapqa baı.