Біреудің тауығын жесең, қаз байла,
Біреудің малын жесең, қыз байла.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал біреудің ақысын жеме, алғаныңды өте, қарыздың өтеуін әділ бер дегенді білдіреді. Тура мағынасында: біреудің тауығын жесең, орнына қаз байла; біреудің малын жесең, соның өтеуін молырақ қайтар. Астарлы мағынасы: адам өзгенің еңбегіне, малына, несібесіне қол сұқса, оны жай ғана қайтарып қоймай, арын таза ұстап, шығынын толық өтеуі керек. Мұнда адалдық, жауапкершілік, ұят пен обал-сауап ұғымы қатар тұр.
Образдар мен теңеулер
Тауық пен қаз — ұсақ пен ірі, аз бен көптің бейнесі. Тауықты жеп қою — болмашы шығын сияқты көрінгенімен, оның да өтеуі болуы керек екенін аңғартады. Қаз байлау — келтірілген зиянның орнын толтырып, тіпті артығымен қайтару деген ишара. «Мал» сөзі де қазақ ұғымында тек мүлік емес, адамның ырысы, маңдай тері, дәулеті.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің затын рұқсатсыз пайдаланғанда, қарызды кешіктіріп қайтарғанда немесе қызметтес адамның еңбегін иемденгенде еске алынады. Мысалы, көршінің құралын алып сындырып қойсаң, тек «кешір» деу жеткіліксіз, оны жөндеп не жаңасын алып беру керек.
Bireýdiń malyn jeseń, qyz baıla.