Той әнмен ажарлы,
Өлім өксумен азалы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал өмірдің екі түрлі сәтін салыстырады: қуаныш пен қайғы. Той — елдің бас қосып, шаттыққа бөленетін кезі, сондықтан ол әнмен көркем, көңіл күймен ажарлы болады. Ал өлім — қайғылы, жүрекке ауыр оқиға, сондықтан ол өксік пен жоқтауға толы азалы сәт ретінде суреттеледі. Мақалдың астарында әр жағдайдың өзіне лайық сезімі мен мінезі бар екені айтылады: қуанышты кезде ән салып, мәз болу орынды, қайғыда жылап, жоқтау айту да табиғи.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы той — өмірдің думаны, береке мен бірліктің белгісі. Ән — қуаныштың, сән-салтанаттың бейнесі. Ал өлім — қайғы мен қасіреттің символы, өксу — ішкі күйзеліс пен қайғыны сыртқа шығару. Азалы сөзі қара жамылған, қайғыға толы халді білдіреді. Яғни мақал тойды — көңілдің ажары, өлімді — жанның жарасы ретінде қарсы қояды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал әлі де мәнін жоғалтқан жоқ. Мысалы, бір үйде той жасалса, адамдар ән айтып, көңіл көтеріп, қуаныш бөліседі; ал жақын адам қайтса, көпшілік сабыр сақтап, көңіл айтып, жоқтау білдіреді. Яғни әр оқиғаға лайық әдеп пен көңіл күйді сақтау керек деген ойды үйретеді.
Ólim óksýmen azaly.